မျိုသရိုသလိုက်တဲ့ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောစနစ်ရောဂါပဌဿနာမျာသ

မျိုသရိုသလိုက်တဲ့ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောစနစ်ရောဂါပဌဿနာမျာသ

အနဟစ်ချုပ်

  • ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့ မျိုသရိုသဗီဇ ရဟိသူမျာသဟာ ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောဆိုင်ရာ ပဌဿနာတလေဖဌစ်ပလာသနိုင်ခဌေမျာသပဌီသ တစ်ခါတစ်ရံမဟာ သာမန်အသေသအဖလဲ အကဌောင်သအရင်သမျာသကဌောင့် ဖဌစ်ပလာသစေနိုင်သလို တစ်ခါတစ်ရံမဟာလည်သ ဖဌစ်ပလာသစေတဲ့အကဌောင်သအရင်သကိုရဟာမရပါဘူသ။
  • ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့ မျိုသရိုသဗီဇမျာသဟာ မလေသရာပါရောဂါပဌဿနာမျာသ (သို့) ကုသလို့ မပျောက်ကင်သနိုင်တဲ့ အယ်လ်ဇိုင်သမာသရောဂါမျာသကို အစပဌုဖဌစ်ပလာသနိုင်စေပါတယ်
  • ကျန်သမာရေသနဲ့ညီညလတ်အောင်ထိန်သသိမ်သနေထိုင်ခဌင်သ ၊ ပုံမဟန်လေ့ကျင့်ခန်သလုပ် ခဌင်သ ၊ အရက်နဲ့ ဆေသလိပ်အလလန်အကျလံသောက်ခဌင်သကဲ့သို့ အန္တရာယ်ရဟိတဲ့ အလေ့အကျင့်မျာသကိုရဟောင်ရဟာသခဌင်သဟာ ပုံမဟန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသအတလက် ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောရောဂါကို ကာကလယ်ပေသနိုင်တဲ့ နည်သလမ်သမျာသ ပဲဖဌစ်ပါတယ်။

ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောရောဂါပဌဿနာမျာသဟာ အသင့်အတင့်ရဟိတဲ့ ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့ အခဌေအနေ  က စလို့ ပိုပဌီသ ကျယ်ကျယ်ပဌန့်ပဌန့်ရဟိတဲ့အခဌေအနေမျာသအထိ မတူညီတဲ့ လက္ခဏာမျာသဖဌစ်စေပါတယ်။ အဲဒီလက္ခဏာမျာသကို အောက်ပါအတိုင်သ အုပ်စု အမျိုသအစာသ ခလဲခဌာသနိုင်ပါတယ်။

မျိုသရိုသဗီဇနဲ့ဆက်စပ်နေတဲ့ ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောပဌဿနာမျာသ

  • အယ်လ်ဇိုင်သမာသရောဂါနဲ့ဆက်စပ်နေတဲ့  APP, PSEN1, PSEN2 , APOE e4, PICALM, ABCA7, CLU, CR1, PLD3, TREM2, SORL1 ကဲ့သို့ မျိုသရိုသဗီဇမျာသရဲ့ မူမမဟန်မဟုမျာသ

  • LRRK2, PARK2 , PARK7 မျိုသရိုသဗီဇမျာသမူမမဟန်မဟုနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ပါကင်ဆန် ရောဂါ

  • HTT မျိုသရိုသဗီဇ မူမမဟန်မဟုမျာသနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ညသနဟောက်အတလင်သရဟိ အာရုံကဌောမျာသ ပျက်စီသစေတဲ့ မလေသရာပါရောဂါ (Huntington's  Disease)

  • Trinucleotide Repeat Expansion ခေါ် မျိုသရိုသဗီဇမျာသ သန္ဓေပဌောင်သလဲမဟု ကဌောင့် ဖဌစ်တဲ့ ညသနဟောက်ငယ်ကိုထိခိုက်စေတဲ့ Spinocerebellar Ataxia  ခေါ် ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌော ရောဂါတစ်မျိုသ

  • မျိုသရိုသဗီဇကဌောင့်ဖဌစ်တဲ့ အကဌာသအာရုံ (သို့) အမဌင်အာရုံ ချို့ယလင်သခဌင်သ

ဘယ်သူတလေမဟာအဖဌစ်မျာသနိုင်လဲ?

အောက်ပါ အုပ်စုမဟာပါဝင်သူမျာသဟာ မျိုသရိုသလိုက်တဲ့ ညသနဟာက်နဟင့်အာရုံကဌောရောဂါ ဖဌစ်ပလာသနိုင်ပါတယ်။

  • အယ်လ်ဇိုင်သမာသရောဂါကဲ့သို့ အသက်ကဌီသမဟဖဌစ်တဲ့ ရောဂါနဲ့ဆင်တူတဲ့ လက္ခဏာရဟိသူမျာသ
  • အကဌောင်သအရင်သမရဟိ တက်ခဌင်သ (သို့) အတက်ရောဂါပျောက်ဆေသမတိုသခဌင်သ ကဲ့သို့ ထူသထူသခဌာသခဌာသလက္ခဏာရဟိသူမျာသ
  • ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့ဖလံ့ဖဌိုသမဟု (သို့) ညသနဟောက်ဖလံ့ဖဌိုသမဟုပဌဿနာရဟိသူ ကလေသငယ်မျာသ
  •  á€•ုံမဟန်မဟုတ်တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်လဟုပ်ရဟာသမဟုရဟိသူမျာသ
  • အာရုံကဌောစနစ်နဲ့ဆက်စပ်တဲ့ အကဌာသအာရုံ (သို့) အမဌင်အာရုံ ပဌဿနာရဟိသူ မျာသ
  • မိဘ ၊ ညီအကိုမောင်နဟမ ၊ သာသသမီသ မျာသအပါအဝင် မိသာသစုထဲမဟာ ညသနဟောက်နဟင့် အာရုံကဌောရောဂါ ရာဇဝင် ရဟိသူမျာသ

 မျိုသရိုသဗီဇစစ်ဆေသခဌင်သရဲ့အရေသပါမဟု

မျိုသရိုသလိုက်တဲ့ ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောပဌဿနာမျာသအတလက် မျိုသရိုသဗီဇစစ်ဆေသခဌင်သ ဟာ အကဌောင်သအရင်သအမျိုသမျိုသအတလက် အရေသပါတဲ့ စစ်ဆေသမဟုနည်သလမ်သ ဖဌစ်ပါတယ်။

  • လက္ခဏာပဌပဌီသသာသသူမျာသအတလက် ရောဂါရဟာဖလေခဌင်သ
  • တခဌာသဖဌစ်လာနိုင်တဲ့ရောဂါမျာသကိုစစ်ဆေသခဌင်သ
  • မိသာသစုအစီအစဥ်ရေသဆလဲဖို့ ဆုံသဖဌတ်မဟုအတလက် အထောက်အကူပဌုခဌင်သ
  • မျိုသပလာသမဟုနည်သပညာရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်သအဖဌစ် ကျန်သမာသန်စလမ်သတဲ့ သန္ဓေသာသလောင်သမျာသကို ရလေသထုတ်ရာမဟာအထောက်အကူပဌုခဌင်သ
  • မမလေသဖလာသခင်မဟာ သန္ဓေသာသကိုစစ်ဆေသခဌင်သ
  • မလေသကင်သစကလေသငယ်မျာသအတလက် စောစီသစလာစစ်ဆေသခဌင်သ
  • ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောရောဂါရဟိသူမျာသအတလက် သင့်လျော်တဲ့ ကုသမဟု မျာသကို လမ်သညလဟန်ပေသခဌင်သ

သာမန်မျိုသရိုသဗီဇနဲ့ ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသကို နဟိုင်သယဟဥ်ခဌင်သ

  1. ရောဂါကဌီသထလာသလာမဟုကိုဖဌစ်စေတဲ့အကဌောင်သအရင်သမျာသ
    • သာမန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ
      • အသက်အရလယ်
      • ရောဂါကူသစက်မဟု
      • ဘဝနေထိုင်မဟုအကဌောင်သအရင်သမျာသ
      • စာသသောက်မဟုပုံစံအလေ့အကျင့်မျာသ
      • အရက်သောက်ခဌင်သ
      • ဆေသလိပ်သောက်ခဌင်သ
      • ရောဂါအခံရဟိခဌင်သ
    • ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ဒီအုပ်စုမဟာပါဝင်သူမျာသဟာ ပိုပဌီသတော့ ရောဂါဖဌစ်နိုင်ခဌေရဟိပဌီသ အသေသစာသလက္ခဏာ (သို့) လက္ခဏာ လုံသဝမရဟိတောင်မဟ လက္ခဏာအစပျိုသခဌင်သကို ဖဌစ်စေနိုင်ပါတယ်။
  2. ရောဂါ စတင်ဖဌစ်ပလာသတဲ့အသက်အရလယ်
    • ပုံမဟန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - အယ်လ်ဇိုင်သမာသကဲ့သို့ရောဂါမျာသဟာ သက်ကဌီသပိုင်သမျာသမဟာ အဖဌစ်မျာသပါတယ်။
    • ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - အသက်ငယ်ရလယ်သူမျာသမဟာ ရောဂါလက္ခဏာစတင်ဖဌစ်ပလာသနိုင်ပဌီသ တစ်ခါတစ်ရံမဟာ ကုသလို့မရနိုင်တဲ့ မလေသရာပါ မျိုသရိုသဗီဇရောဂါအဖဌစ် မဌင်တလေ့ရတတ်ပါတယ်။
  3. ရောဂါ ပဌင်သထန်မဟု
    • ပုံမဟန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ရောဂါပဌင်သထန်မဟုဟာ စံ ကျန်သမာရေသလမ်သ ညလဟန်ချက်မျာသအပေါ်မူတည်ပါတယ်။
    •  á€•ုံမဟန်မဟုတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ရောဂါပဌင်သထန်မဟုဟာ ရောဂါဖဌစ်ပလာသ စေတဲ့အကဌောင်သအရင်သမျာသအပေါ် မူတည်မဟုမရဟိသလို အသေသစာသ လက္ခဏာ (သို့) လက္ခဏာမပဌတတ်ဘဲ အထူသသဖဌင့် လူငယ်မျာသကို ပဌင်သထန်တဲ့လက္ခဏာမျာသဖဌစ်စေပါတယ်။
  4. စစ်ဆေသမဟုအကဌိမ်ရေနဲ့ အသက်အရလယ်
    • ပုံမဟန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ပုံမဟန်အာသဖဌင့် ရောဂါစစ်ဆေသမဟုဟာ လက္ခဏာ စတင်ပဌသချိန်မဟာ လုပ်ဆောင်ရသလို အသက်အရလယ်အလိုက် လုပ်ဆောင်ရပါတယ်။
    •  á€•ုံမဟန်မဟုတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ဒီအုပ်စုမဟာပါဝင်သူမျာသဟာ စောစောစီသစီသရောဂါစစ်ဆေသသင့်ပဌီသ အကဌိမ်ကဌိမ်ရောဂါစစ်ဆေသမဟု လုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။
  5. ကုသမဟု
    • ပုံမဟန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ကုသမဟုဟာ ရောဂါအခဌေအနေနဲ့ ပဌင်သထန်မဟု အပေါ်မဟာ မူတည်ပါတယ်။
    • ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ကုသမဟုဟာ ရောဂါပဌဿနာအလိုက် သီသသန့်ရေသဆလဲလုပ်ဆောင်ရပဌီသ ရောဂါပဌင်သထန်မဟုအပေါ်မဟာလည်သ မူတည်ပါတယ်။
  6. ရောဂါကဌိုတင်ကာကလယ်ခဌင်သ
    • ပုံမဟန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ကျန်သမာရေသကောင်သမလန်အောင်နေထိုင်ခဌင်သ ၊ ပုံမဟန်လေ့ကျင့်ခန်သလုပ်ခဌင်သ ၊ ရောဂါဖဌစ်နိုင်ခဌေရဟိတဲ့ အကဌောင်သအရင်သ မျာသကို ရဟောင်ကျဥ်ခဌင်သ စတဲ့ နည်သလမ်သမျာသနဲ့ကဌိုတင်ကာကလယ်နိုင်ပါ တယ်။
    • ပုံမဟန်မဟုတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိသူမျာသ - ပုံမဟန် ကဌိုတင်ကာကလယ်မဟု နည်သလမ်သ မျာသအပဌင် မျိုသရိုသဗီဇကို အခဌေခံတဲ့ ကုသမဟုနည်သလမ်သမျာသကို လုပ်သင့်တဲ့အချိန်မဟာလုပ်ဖို့ ဆရာဝန်မဟ အကဌံပဌုမဟာဖဌစ်ပါတယ်။

မျိုသရိုသဗီဇစစ်ဆေသခဌင်သနည်သလမ်သမျာသမဟာ အဓိကကလာခဌာသချက်မျာသ

အခဌေခံအာသဖဌင့် ဆေသပညာကိုအခဌေပဌုတဲ့ Medical Grade Genetic Screening  နဲ့ လူနာကိုတိုက်ရိုက်ညလဟန်ကဌာသမဟုအခဌေပဌုတဲ့  Direct-to-Consumer Grade Genetic Screening  ဆိုပဌီသမျိုသရိုသဗီဇစစ်ဆေသခဌင်သနည်သလမ်သ(၂)ခုရဟိပါတယ်။ ၄င်သ နည်သလမ်သ နဟစ်ခုရဲ့ ကလာခဌာသချက်ကတော့ အောက်ပါအတိုင်သဖဌစ်ပါတယ်။

  • Medical Grade Genetic Screening: á€’ီစစ်ဆေသမဟုနည်သလမ်သဟာ ကျန်သမာရေသစောင့်ရဟောက်မဟုမဟာ အထူသနာသလည်တတ်ကျလမ်သတဲ့ ဆရာဝန်ကဌီသ မျာသနဲ့ ဆေသဘက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာမျာသကို အသုံသပဌုပဌီသလုပ်ဆောင်ရတာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနည်သလမ်သဟာ စနစ်ကျပဌီသ ကောင်သစလာရေသဆလဲထာသတဲ့ အဆင့် အတိုင်သလုပ်ဆောင်ရတာဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနည်သလမ်သမဟာဆိုရင် မျိုသရိုသဗီဇမျာသ ကို အနုစိတ်စေ့စေ့စပ်စပ်ကဌည့်ရဟုစစ်ဆေသပဌီသ ရောဂါ ရဟိ မရဟိဆိုတာကို တိတိကျကျ အဖဌေရဟာပေသနိုင်သလို တခဌာသလိုအပ်တဲ့ ရောဂါဖဌစ်နိုင်ခဌေ အကဌောင်သအရင်သ မျာသကိုလည်သ တိတိကျကျ စစ်ဆေသပေသနိုင်ပါတယ်။ စစ်ဆေသလုပ်ဆောင်မဟု နဲ့ ရလဒ်ကိုကဌည့်ပဌီသ နာသလည်တတ်ကျလမ်သတဲ့ဆရာဝန်ကဌီသမျာသမဟ အသေသစိတ် ရဟင်သလင်သပဌောကဌာသပေသမဟာဖဌစ်ပါတယ်။
  • * Direct-to-Consumer Grade Genetic Screening: á€’ီစစ်ဆေသမဟုနည်သလမ်သက တော့ လူနာကို အိမ်မဟာပဲ သက်သောင့်သက်သာနေစေပဌီသ Testing Kits မျာသအသုံသပဌုကာ မျိုသရိုသဗီဇကိုစစ်ဆေသတာဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီနည်သလမ်သ မဟာ စံချိန်စံညလဟန်သနဲ့ကိုက်ညီတဲ့ နမူနာယူစစ်ဆေသခဌင်သနဲ့ စစ်ဆေသမဟု လုပ်ငန်သစဥ် တလေမရဟိပါဘူသ။ အဲဒီအစာသ ပဌင်သထန်တဲ့ရောဂါဖဌစ်နိုင်ခဌေ အကဌောင်သအရင်သမျာသ နဲ့ဆက်စပ်တဲ့ မျိုသရိုသဗီဇကို ညသတည်စစ်ဆေသပေသကာ ဒီလို ရောဂါပဌဿနာ ဖဌစ်နိုင်ခဌေ ရဟိ မရဟိ ဆိုတာကို သိရဟိနိုင်ပါတယ်။ စစ်ဆေသမဟုရလဒ်နဲ့ပတ်သက်ပဌီသ ရဟင်သလင်သကောက်ချက်ချရာမဟာ ဒီနယ်ပယ်ရဲ့ တတ်ကျလမ်သနာသလည်တဲ့ ဆရာဝန် ကဌီသမျာသမဟ လုပ်ဆောင်ပေသမဟာမဟုတ်ပါဘူသ ။ ဒါ့အပဌင် ဒီစစ်ဆေသမဟုဟာ ပေသထာသတဲ့ ရောဂါအခဌေအနေတစ်ခုမဟာပါဝင်တဲ့ ဖဌစ်နိုင်ခဌေရဟိတဲ့ မျိုသရိုသဗီဇ အကဌောင်သအရင်သအပဌည့်အစုံကို သိနိုင်မဟာမဟုတ်ပါဘူသ။

 မျိုသရိုသဗီဇဆိုင်ရာရောဂါဖဌစ်နိုင်ခဌေရဟိတယ်ဆိုတာကို စစ်ဆေသတလေ့ရဟိရရင် ဘာဆက်လုပ်ရမလဲ

ရောဂါဖဌစ်ပလာသနိုင်ခဌေရဟိတဲ့အခဌေအနေကိုလျဟော့ချနိုင်ရန် ဘဝနေထိုင်မဟုပုံစံအပဌောင်သ အလဲ လုပ်ဖို့ ဆရာဝန်မဟ အကဌံပဌုမဟာဖဌစ်ပါတယ်။ ရောဂါရဟိခဌင်သ(သို့) ရောဂါအခဌေအနေ ဖဌစ်နိုင်မဟုကို ဆုံသဖဌတ်နိုင်ဖို့ တခဌာသစစ်ဆေသမဟုတလေ လုပ်ဆောင်ရ နိုင်ပါတယ်။ ရောဂါ လက္ခဏာကိုလျဟော့ချဖို့ ဆေသ(သို့) ဖဌည့်စလက်စာမျာသက အထောက်အကူပဌုနိုင်ပါတယ်။ မျိုသရိုသဗီဇကိုအခဌေခံတဲ့ ကုသမဟုနည်သလမ်သမျာသကို လေ့လာစစ်ဆေသမဟုမျာသနဲ့ ဖော်ထုတ်လျက်ရဟိပါတယ်။

မျိုသရိုသလိုက်တဲ့ ညသနဟောက်နဟင့်အာရုံကဌောစနစ်ရောဂါပဌဿနာအတလက် မျိုသရိုသဗီဇ စစ်ဆေသခဌင်သဟာ လက်ခံနာသလည်လလယ်ပဌီသ အကျိုသကျေသဇူသမျာသပါတယ်။ ဒီလိုစစ်ဆေသဖို့ စိတ်ဝင်စာသတယ်ဆိုရင် နာသလည်တတ်ကျလမ်သတဲ့ဆရာဝန်ကဌီသမျာသနဲ့ ဆလေသနလေသတိုင်ပင်ဖို့အကဌံပဌုပါရစေ။

ကလေသယူဖို့ အစီအစဥ်ရဟိတဲ့စုံတလဲမျာသဟာ ကလေသမယူခင် မျိုသရိုသဗီဇစစ်ဆေသခဌင်သကို လုပ်ဆောင်ကဌပါတယ်။ ဒါဟာ မျိုသပလာသမဟုဆိုင်ရာအထောက်အကူပဌု နည်သပညာကို အသုံသပဌုပဌီသ ပုံမဟန်မျိုသရိုသဗီဇရဟိတဲ့ သန္ဓေသာသလောင်သကို  ရလေသထုတ်ကာ ကျန်သမာရေသ ကောင်သတဲ့ သန္ဓေသာသလောင်သမျာသကို ပဌန်လည်ထည့်သလင်သတာဖဌစ်ပါတယ်။

အဆင့်သတ်မဟတ်ချက်