အားကစားဒဏ်ရာများ - ရောဂါရှာဖွေခြင်း၊ ကုသမှုနှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှု

• အားကစားလုပ်ခြင်းဟာ လူတိုင်းအတွက် ကောင်းကျိုးများရှိပေမယ့် အလွန်အကျွံလုပ်မိပါက ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ ကြွက်သားများနဲ့ အဆစ်များမှာ ဒါဏ်ရာများဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒူးနဲ့ခြေကျင်းဝတ်လိုမျိုး အလုပ်ပိုလုပ်ရတဲ့အဆစ်များမှာပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။
• ဒဏ်ရာတစ်ခုရလာပြီးနောက် ၆ နာရီအတွင်းအားကစားလုပ်ခြင်းများအားလုံး ရပ်ထားသင့်ပြီး ၄၈နာရီအတွင်း အပူကပ်တဲ့နည်းလမ်းမျိုးကိုလည်းမလုပ်သင့်ပါ။
• ဆေးသောက်ခြင်းနဲ့ ကာယကုထုံးလုပ်ခြင်းတို့ဖြင့် မထိရောက်သော ဒဏ်ရာများ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သောဒါဏ်ရာများကို ဆရာဝန်များက မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်ကုသခြင်းပြုလုပ်ဖို့ စဥ်းစားကောင်း စဉ်းစားနိုင်ပါတယ်။ ဒီ ထိုးဖောက်မှုအနည်းဆုံး ခွဲစိတ်နည်းပညာ (Minimally Invasive Surgery) ဟာ ခွဲကြောင်းရာသေးငယ်သာ ခွဲစိတ်မှုနည်းပညာဖြစ်ပြီး ပြန်လည်ထူထောင်မှုကိုလည်းမြန်ဆန်စေပါတယ်။ သမားရိုးကျခွဲစိတ်မှုများနဲ့နှိုင်းယှဉ်ရင် မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်ကုသမှုက အလွန်သေးငယ်တဲ့  ခွဲစိတ်ရာမှတစ်ဆင့် မှန်ပြောင်းကိရိယာကို ထည့်သွင်းကုသသောကြောင့် ရှုပ်ထွေးမှုနည်းပါးပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်ကုသခြင်းဟာ အလွန်ထိရောက်သော ခွဲစိတ်ကုသမှုတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး ခန္ဓာကိုယ်ချင်းထိတွေ့ရတဲ့ အားကစားများ ကစားတဲ့အခါ ကြွက်သားများ၊ အရွတ်များ နဲ့ အဆစ်များမှာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရတတ်ပါတယ်။ ထိုကဲ့သို့ ဒဏ်ရာများရရှိပါက ကစားသမားများရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး သူတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို အနှောင့်အယှက်ပေးနိုင်သလို၊ ပုံမှန်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ လုပ်နိုင်စွမ်းကိုလည်း လျော့နည်းသွားစေပါတယ်။ ၎င်းဒဏ်ရာများကို အောက်ပါ အုပ်စု နှစ်ခုအဖြစ်ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။

• တွန်းတိုက်ထိခိုက်ဒဏ်ရာများဟာ အနည်းဆုံး ကစားသမား ၂ ဦး သို့မဟုတ် အသင်းလိုက် ကစားရသော အားကစားများတွင် တွန်းတိုက်မိ၍သော်လည်းကောင်းဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ချင်း တိုက်မိခြင်းကြောင့် ကြွက်သားများနဲ့ အရွတ်များ နေရာလွဲသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပြဲသွားခြင်းများ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဤကဲ့သို့ ဒဏ်ရာမျိုး အဖြစ်အများဆုံး အားကစားများမှာ ဘောလုံး၊ ဘတ်စကတ်ဘောနဲ့ ရပ်ဂ်ဘီတို့ ဖြစ်ပါတယ်။
• အခြားကစားသမားများကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ကစားသမားတစ်ဦးတည်းသာ ကစားရသော အားကစားများတွင် ဖြစ်တတ်တဲ့ ရုတ်တရက်မြန်ဆန်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုများ ဥပမာ-ခုန်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ဒလိမ့်ကောက်ကွေးပြုတ်ကျခြင်း စတဲ့ ဒဏ်ရာများဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းဟာ ကြွက်သားများ၊ အရွတ်များနဲ့ အဆစ်များကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် ပြဲသွားခြင်းများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်

အားကစားဒဏ်ရာရဲ့ ပြင်းထန်မှုကို အဓိက အဆင့်လေးဆင့် ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်

• အဆင့် ၁ - ကြွက်သားမပြဲတဲ့ ဒဏ်ရာများဟာ နာကျင်မှု အနည်းငယ်သာခံစားရနိုင်သော်လည်း လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကိုတော့ အများကြီး မထိခိုက်နိုင်ပါ။

• အဆင့် ၂ - အနည်းငယ် ပြဲပြီး ထိရင်နာတဲ့ ကြွက်သားဒဏ်ရာများဟာ နာကျင်ခြင်း၊ ပွန်းပဲ့ခြင်းများလည်း ခံစားရနိုင်ပေမယ့် လှုပ်ရှားမှုနဲ့ အသုံးပြုနိုင်စွမ်းကတော့ အများအားဖြင့် မထိခိုက်နိုင်ပါ။

• အဆင့် ၃ - အရမ်းမပြင်းထန်ပဲအလယ်အလတ် စုတ်ပြဲသောကြွက်သားဒဏ်ရာများဟာ လှုပ်ရှားမှုကို သိသိသာသာ အဟန့်အတားဖြစ်စေပြီး ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာများကိုလည်း ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။

• အဆင့် ၄ - ပြင်းထန်တဲ့ ကြွက်သားစုတ်ပြဲ ဒဏ်ရာများဟာ အဆစ်လွဲခြင်း နဲ့ အလွန်အမင်း နာကျင်ခြင်းကို ခံစားရစေနိုင်ပါတယ် ။ ၎င်းဒဏ်ရာများဟာ လူနာရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို သိသိသာသာ ထိခိုက်စေပြီး ဒဏ်ရာရတဲ့ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို အသုံးပြုနိုင်စွမ်း အလွန်နည်းသွားကာ လှေကားအတတ်အဆင်းလုပ်ဖို့တောင် ခက်ခဲစေပါတယ်။ ၎င်းကဲ့သို့ ဒဏ်ရာမျိုးဟာ အများအားဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်ပါတယ်။

အဆင့် ၁ ကနေ ၃ အထိ ဒဏ်ရာကုသမှုများဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ကြွက်သားနဲ့ အဆစ် အခြေအနေပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။ အကယ်၍ ဒဏ်ရာရတဲ့ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို ကုသမှုကောင်းကောင်း ပေးနိုင်ရင် ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်နေနိုင်ပါတယ်။ သို့သော် ဒဏ်ရာရထားသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို အဓိက အသုံးပြုရတဲ့ ဒဏ်ရာရအားကစားသမားများဟာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်ဖို့ ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။

အကြောဒဏ်ရာများ

ဤဒဏ်ရာများဟာ ကြွက်သားများကို အလွန်အကျွံ ဆွဲဆန့်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒဏ်ရာများဖြစ်ပါတယ်။ ကြွက်သားများကို ဝန်းရံထားတဲ့ သွေးကြောများ စုတ်ပြဲခြင်းကြောင့် ကြွက်သားညောင်းခြင်းရုတ်တရက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကြွက်သားကို ဆက်တိုက် အလွန်အကျွံအသုံးပြုခြင်းကြောင့်လည်း ကြွက်သားညောင်းခြင်း ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ၊ လေးလံသော အလေးများနဲ့ ဝိတ်မခြင်း သို့မဟုတ် ကြွက်သားပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာရတဲ့အထိ ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းများ ပါဝင်ပါတယ်။ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသောကြွက်သားများမှာ ဒူးခေါက်ကွေးကြွက်သား သို့မဟုတ် ပေါင်နောက်ကြွက်သား (hamstring) နဲ့ ပေါင်ရှေ့ကြွက်သား (quadricep) တို့ဖြစ်ပါတယ်။

အရွတ်နာခြင်းများ

အရွတ်များ သို့မဟုတ် အဆစ်များကို ထိခိုက်တဲ့ ဒဏ်ရာများဖြစ်ပြီး ဥပမာအားဖြင့် ခြေဖနောင့်အရွတ်ပြဲခြင်း (Achilles tendon) သို့မဟုတ် ခြေကျင်းဝတ်လွဲခြင်း (sprained ankle) ကဲ့သို့သော ဒဏ်ရာများဖြစ်ကာ ခြေကျင်းဝတ်နဲ့ ဒူးတွင် ဖြစ်သော ဒဏ်ရာအများစုလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ ဘောလုံးကစားခြင်းကဲ့သို့ အချင်းချင်းထိတွေ့မှုများသော အားကစားများဟာ ခြေကျင်းဝတ်နဲ့ ဒူးကိုဒဏ်ရာ အများဆုံးဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဂေါက်ရိုက်ခြင်းကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံး လှုပ်ရှားရပြီး အဆစ်ကိုလိမ်ခြင်း၊ လှည့်ခြင်းများ ပါဝင်သော တစ်ဦးချင်းအားကစားများမှာလည်း ဤကဲ့သို့ ဒူး သို့မဟုတ် ခြေကျင်းဝတ် ဒဏ်ရာ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒူးဒဏ်ရာများ

ဒူးဆစ်ဒဏ်ရာရခြင်းအပြင် ပေါင်ရှေ့ကြွက်သား (quadriceps) နဲ့ ပေါင်နောက်ကြွက်သား (hamstring)များကဲ့သို့ ဒူးဆစ်ဖြင့်တွဲလုပ်ရသော ကြွက်သားများနဲ့အရွတ်များ ဒဏ်ရာရခြင်းကို ဆိုလိုပါတယ်တယ်။ ဤအစိတ်အပိုင်းများထဲက တစ်ခုခု ပျက်စီးသွားခဲ့ရင် ဒူးမခိုင်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒူးဆစ်တွေမှာ ကြီးမားသော အရွတ် ၄ ခု ပါဝင်ပါတယ် - အပြင်ဘက်အဆစ်အရွတ် (lateral collateral ligament)၊ အတွင်းဘက်အဆစ်အရွတ် (medial collateral ligament)၊ အရှေ့ခရုစိတ်အရွတ် anterior cruciate ligament နဲ့ နောက်ဘက်ခရုစိတ်အရွတ် (posterior cruciate ligament)တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဤအရွတ်တွေထဲမှ တစ်ခုခုတွင် ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် စုတ်ပြဲခြင်းက အဆစ်လွဲခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အပြည့်အဝ မသက်သာမချင်း လူနာက အားကစားကို မလုပ်နိုင်တော့ပါ။

ဒူးထဲတွင်ရှိသော အရွတ်ပြား meniscus ဟာ ခုန်ခြင်း၊ လှေကားဆင်းခြင်းနဲ့ ပြေးခြင်းများပြုလုပ်သောအခါ ဒူးထဲတွင် ပွတ်တိုက်မှုနဲ့ ထိခိုက်မှုကို လျှော့ချပေးရန် တာဝန်ရှိပြီး ဒဏ်ရာရလွယ်ပါတယ်။ အထက်ကပြောခဲ့သော ဒဏ်ရာအဆင့် ၄ ဆင့်ဟာ ဒူးရဲ့ ဤအစိတ်အပိုင်းကို ထိခိုက်သော ဒဏ်ရာများကို ဖော်ပြဖို့ရန်လည်း သုံးပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အဆစ်ကို ချောမွေ့စေတဲ့ ဆိုင်နိုဗီရယ်အရည်(ခေါ်)အရိုးအဆစ်များမှာရှိသောအရည် (synovial fluid) လည်း ဒဏ်ရာရနိုင်ပြီး ဒူးဒဏ်ရာကို ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်သောအခါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမယ့် နောက်ထပ်အချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အပြေးသမားရဲ့ ဒူး

အပြေးသမားများကို အများဆုံး ထိခိုက်တတ်သောဒဏ်ရာဖြစ်ပြီး ဒူးခေါင်း (patella) နားတဝိုက်တွင် နာကျင်မှုကို ခံစားရတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် လှေကားတက်ဆင်းလုပ်သောအခါ သို့မဟုတ် ကြာကြာထိုင်ပြီးမှ ထရပ်သောအခါမျိုးတွင် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒီလို ဒဏ်ရာဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းများမှာ လေ့ကျင့်သောအခါ လှေကားတက်ဆင်း ပြေးခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်က လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းမရှိပဲ အပြေးလေ့ကျင့်မှုမှာ အကွာအဝေးကို တိုးမြှင့်ခြင်းများနဲ့ ဆက်စပ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ခန္ဓာကိုယ်အလယ်ပိုင်း ကြွက်သားနဲ့ ပေါင်ရှေ့ကြွက်သား (quadriceps) လိုမျိုး ကြွက်သားအုပ်စုများကို ထိခိုက်စေသော ပြဿနာများ သို့မဟုတ် ခြေဖဝါးပြားခြင်း (flat footedness) ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ 

ခါးဒဏ်ရာများ

ဂေါက်ရိုက်သောအခါမျိုးတွင် တင်ပါးရိုး၊ ခန္ဓာကိုယ်အလယ်ပိုင်း၊ ပခုံး သို့မဟုတ် လက်များကို မကြာခဏ လှည့်ရသော အားကစားသမားများဟာ နောက်ကျောကြွက်သားကို အလွန်အကျွံဆွဲဆန့်ရသောကြောင့် ခါးရိုးဆစ် ဒဏ်ရာရနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဂေါက်သမားအများစုဟာ တစ်ချိန်ချိန်မှာ ခါးနာကျင်မှုကို ခံစားရတတ်ပါတယ်။

ကြွက်သားရောင်ရမ်းခြင်းများ

တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ပွန်းပဲ့ခြင်းများကြောင့် ကြွက်သားရောင်ရမ်းခြင်း၊ ပြဲခြင်း သို့မဟုတ် သွေးထွက်ခြင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိ ဘယ်ကြွက်သားအုပ်စုကိုမဆို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

ခြေမနောင့်အရွတ်ကြောပြဲခြင်း

ခြေဖနောင့်အရွတ်ကြော (Achilles tendon) ဟာ ခြေဖနောင့်ရဲ့ အနောက်ဘက်တွင် ရှိပြီး ခြေကျင်းဝတ် လှုပ်ရှားမှုကို အထောက်အပံ့ပေးရန် ခြေဖနောင့်နဲ့ ခြေသလုံးကို ဆက်ပေးထားပါတယ်။ ခြေဖနောင့်အရွတ်ကြောကို အန္တရာယ် အဖြစ်စေဆုံး အားကစားများမှာ ကြက်တောင်၊ ဘတ်စကတ်ဘောနဲ့ ဘောလုံးကဲ့သို့  ခုန်ခြင်းပါဝင်သော အားကစားများ ဖြစ်ပါတယ်။

အရိုးကျိုးခြင်းများ

ခြေကျင်းဝတ်၊ ဒူး သို့မဟုတ် တခြားဘယ်အဆစ်မှာမဆို အရိုးကျိုးခြင်းများ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အဆစ်လွဲခြင်းများ

ဒူး သို့မဟုတ် ပခုံးလိုမျိုးနေရာ အဆစ်လွဲခြင်းများဟာ အားကစားသမားများ အဖြစ်များသော ဒဏ်ရာများ ဖြစ်ပါတယ်။  , are common injuries affecting athletes.

ပခုံးအရွတ်ဒဏ်ရာများ:

တင်းနစ်နဲ့ ကြက်တောင်လိုမျိုး ပခုံးကို အဆက်မပြတ် လှုပ်ရှားရသော အားကစားများတွင် အဖြစ်အများဆုံး ဒဏ်ရာများဖြစ်ပါတယ်။ ဤကဲ့သို့ ထပ်ခါထပ်ခါ လှုပ်ရှားမှုများဟာ အလွန်အကျွံ အသုံးပြုမှုကြောင့်ရသော ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် အဆစ်ညပ်ခြင်းကို အလွယ်တကူ ဖြစ်စေပြီး ကြွက်သားပြဲခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒဏ်ရာရသောအခါ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း ရှိမရှိနဲ့ လှုပ်ရှားလို့ရမရကို အရင်ဆုံး စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။ အောက်ပါ PRICE နည်းလမ်းအတိုင်း အခြေခံ ရှေးဦးသူနာပြုစုခြင်းကို ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။

• Protect (ကာကွယ်ခြင်း) - တိုက်မိခြင်း ဒဏ်ရာအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် လျှော့ချရန် ဦးထုပ်၊ ဒူးကာ၊ တံတောင်ကာများကို သုံးပါ။
• Rest (နားခြင်း)  - ဒဏ်ရာရပြီးချင်း ၆ နာရီအတွင်း ဒဏ်ရာရသော ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းကို အနားပေးပါ။ အားကစား သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်း ဒဏ်ရာအများစုဟာ ဒဏ်ရာရသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို မလှုပ်ရှားခင် အနည်းဆုံး ၄၈ နာရီ အနားယူဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
• Ice (ရေခဲ) - အအေးကပ်ခြင်းဟာ ထိခိုက်ထားသော တစ်ရှူးနေရာတွင် သွေးဆုံးရှုံးမှုကို လျှော့ချနိုင်ပြီး ဒဏ်ရာရသော နေရာကို သွေးလည်ပတ်မှု နှေးကွေးစေခြင်းဖြင့် နာကျင်မှုနဲ့ ရောင်ရမ်းမှုကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။ အအေးကပ်ခြင်းကို ၁၀-၂၀ မိနစ်ကြာအောင် ကပ်ပေးပြီး တစ်ခါကပ်ပေးပြီးတိုင်း ၅ မိနစ် နားပါ။ ရောင်ရမ်းမှု လျော့ကျသွားတဲ့အထိ သို့မဟုတ် တစ်နေ့ကို ၂-၃ ကြိမ် ကပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အအေးကပ်ခြင်းကို ပြုလုပ်ဖို့ ၄၅-၆၀ မိနစ်လောက်ကြာအောင် အအေးထိန်းထားနိုင်သော ရေခဲထုပ်ကို သုံးပြီး အရေပြားနဲ့ တိုက်ရိုက်မထိတွေ့ဖို့ အဝတ်နဲ့ ထုပ်ပါ။ ရေခဲထုပ် မရရင် သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာရသော နေရာက ရေခဲထုပ်နဲ့ အုပ်လို့မရလောက်အောင် ကြီးရင် ရေခဲအိတ် (သို့) အေးတဲ့ အဝတ်ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ နောက်ထပ် ရွေးချယ်စရာတစ်ခုမှာ အအေးဖြန်းဆေးဖြစ်ပြီး မေးစေ့၊ လက်ဆစ် သို့မဟုတ် ခြေကျင်းဝတ်ကဲ့သို့ အရေပြား ပါးလွှာသော နေရာများတွင် နာကျင်မှုကို ခဏတာ လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။
• Compression (ဖိစည်းခြင်း)  - ဒဏ်ရာကို ပတ်တီးနဲ့ စည်းခြင်းဟာ ၎င်းနေရာသို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပျော့ပြောင်းပြီး ထူသော ပစ္စည်းနဲ့ လုပ်ထားသော ပတ်တီးဖြင့် ထိခိုက်ထားသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် စည်းရပါမယ်။ ပတ်တီးကို ဒဏ်ရာရသော နေရာရဲ့ အပေါ်နဲ့ အောက်ကိုလည်း စည်းပေးရပါမယ်။ အအေးကပ်ခြင်းနဲ့အတူတူတွဲလုပ်ပေးပါကအကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။
• Elevation (မြှင့်တင်ထားခြင်း) - ဒဏ်ရာရထားသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို နှလုံးရှိသောနေရာထက် မြင့်အောင် မြှင့်တင်ထားခြင်းက နှလုံးဆီသို့သွေးလည်ပတ်မှုကို ကောင်းစေပြီး ပျက်စီးသွားသောဆဲလ်များမှ ထွက်လာသော အရည်များကြောင့် ဖိအားများလာခြင်းကို လျှော့ချပေးပြီး ရောင်ရမ်းခြင်းကို သက်သာစေပါတယ်။ ခြေထောက် သို့မဟုတ် ခြေကျင်းဝတ် ဒဏ်ရာများကို ခေါင်းအုံးပေါ်တင်ပြီး လှဲခြင်း သို့မဟုတ် ကုလားထိုင်ပေါ်တင်ပြီး ထိုင်ခြင်းက လုံလောက်ပါတယ်။ ဒဏ်ရာပြင်းထန်ရင် ၂၄-၄၈ နာရီကြာ မြှင့်တင်ထားသင့်ပါတယ်။

• ဆေးဝါးဖြင့်ကုသခြင်း - နာကျင်မှုနဲ့ ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချဖို့ ဆေးဝါးစီမံမှုကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုအတွက် NSAIDs (Nonsteroidal anti-inflammatory drugs) သို့မဟုတ် မော်ဖင်းအခြေခံဆေးဝါးများက အသုံးဝင်သလို၊ သွေးကြောထဲထိုးတဲ့ဆေး၊ လိမ်းဆေးနဲ့ နာကျင်မှုသက်သာတဲ့ ကပ်ခွာများလည်း အသုံးဝင်ပါတယ်။ သာမန် ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာများအတွက် ကြွက်သားပြေလျော့ဆေး သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းသက်သာဆေးကို အနားယူခြင်းနဲ့ တွဲပြီး ပေးလေ့ရှိပါတယ်။
• အကြောအဆစ်နဲ့ခန္ဓာကိုယ်လေ့ကျင့်ခန်းလှုပ်ရှားခြင်းကုထုံး -ကာယကုထုံးရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ နာကျင်မှုကို လျှော့ချဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကာယကုထုံးက အရွတ် သို့မဟုတ် အရိုးနု ဒဏ်ရာများအတွက် သင့်တော်ပါတယ်။ ဤကဲ့သို့ ကုသမှုကို ပတ်တီးနဲ့ တွဲသုံးနိုင်သလို၊ ခွဲစိတ်မှု မလုပ်ခင် ကြွက်သားအားနည်းခြင်းကို ကုသဖို့လည်း သုံးနိုင်ပါတယ်။
• ခွဲစိတ်ကုသခြင်း - ဆေးသောက်ခြင်းနဲ့ အကြောအဆစ်နဲ့ခန္ဓာကိုယ်လေ့ကျင့်ခန်းလှုပ်ရှားခြင်းကုထုံး မအောင်မြင်သောအခါ သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာပြင်းထန်သောအခါ ခွဲစိတ်ကုသဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆစ်ကို မခိုင်ခံ့စေတော့တဲ့ အရွတ်ပြဲခြင်း၊ အရေးပေါ် အခြေအနေများဖြစ်သော အဆစ်လွဲခြင်းနဲ့ ပြင်းထန်သော အရိုးအဆစ်ကျိုးခြင်းများတွင် ခွဲစိတ်ကုသရပါတယ်။ ကံကောင်းစွာနဲ့ပဲ အားကစားဒဏ်ရာ အများစုကို မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်မှုနဲ့ ကုသနိုင်ပါပြီ။ ဤခွဲစိတ်နည်းဟာ အနီးအနားရှိ ကြွက်သားများကို ထိခိုက်မှုနည်းပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ချိန်ကိုလည်း မြန်ဆန်စေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်မှုက သမားရိုးကျခွဲစိတ်မှုပုံစံများနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် မမြင်နိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော ခွဲစိတ်ရာလေးများသာ လိုအပ်သောကြောင့် ပိုမိုအစွမ်းထက်ပြီး ထိရောက်မြန်ဆန်ပါတယ်။ အရိုးအထူးကုဆရာဝန်များဟာ လူနာရဲ့ အခြေအနေနဲ့ ဒဏ်ရာကို ကြည့်ပြီး ဘယ်နည်းနဲ့ ခွဲစိတ်ရမလဲ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်မှုဟာ လက်ရှိတွင် အကောင်းဆုံးကုသနည်းဖြစ်သော်လည်း သမားရိုးကျခွဲစိတ်မှု လိုအပ်သော အခြေအနေများလည်း ရှိပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒဏ်ရာရသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို ခိုင်ခံ့ပြီး အားကောင်းစေဖို့ စက်ပစ္စည်းထည့်ခြင်းကို မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်မှုဖြင့် မရနိုင်ပါ။

• သင့်ဒဏ်ရာက သင့်ကို လုံးဝ မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် ဖြစ်စေသောအခါ။
• ဒဏ်ရာက နာတာရှည်နာကျင်ပြီး သင့်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်သောအခါ။
• နာကျင်မှုက မခံမရပ်နိုင်အောင် ဖြစ်လာသောအခါ။

• သင့်လျော်သော အားကစားပစ္စည်းများ သုံးပါ၊ ဥပမာ- အရည်အသွေးကောင်းသော လေ့ကျင့်ရေးဖိနပ်
• ကာကွယ်ရေး အဝတ်အစားတွေ ဝတ်ပါ၊ ဥပမာ- ဦးထုပ်၊ တံတောင်ကာနဲ့ ဒူးကာ
• မကစားခင် သွေးပူလေ့ကျင့်ခန်း သေချာလုပ်ပြီး ကစားပြီးနောက်ပိုင်းမှာလည်း ခန္ဓာကိုယ်ကို လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်ခင် အခြေအနေကို ပြန်ရောက်အောင် သွေးအေးလေ့ကျင့်ခန်း(အကြောလျော့ခြင်း)များကို လုပ်ပါ
• ပုံမှန် လေ့ကျင့်ပါ
• ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်ပြီး အာဟာရပြည့်ဝသော အစားအသောက်များကို စားပါ
• လိုအပ်သော ဗီတာမင်နဲ့ အာဟာရဓာတ်များကို ထပ်မံဖြည့်တင်းပါ။
• ရေဓာတ်ဆုံးရှုံးခြင်းကို ကာကွယ်ဖို့ ရေများများ သောက်ပါ။

အားကစားလုပ်ခြင်းနဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းက ဒဏ်ရာရနိုင်တယ်ဆိုတာ ငြင်းလို့မရပါ။ တခြားကစားသမားများနဲ့ ထိမိခြင်းကြောင့်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကိုယ့်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်ဖြစ်ဖြစ် ဒဏ်ရာမရအောင်  ကာကွယ်သော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။ ဒဏ်ရာရသောအခါ မကုသဘဲထားရင် ဒဏ်ရာများဟာ နာတာရှည်‌ရောဂါဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အားကစားထိခိုက်ဒဏ်ရာ အထူးကုဆရာဝန်ဆီက သင့်တော်သော ဆေးကုသမှုကို သေချာခံယူပါ။ အထူးကုဆရာဝန်များက ဒဏ်ရာကို ပြန်လည်ကုသဖို့ နည်းလမ်းများကို အကြံပြုပေးနိုင်ပြီး ပုံမှန်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ပြန်လည်ရရှိစေဖို့ သို့မဟုတ် အရင်ကထက်ပိုမို လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း မြင့်မားအောင် ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။

ဘန်ကောက်မြို့ရဲ့ ဆစ်မီတဝေ့ ဆေးရုံက FitLAB  အဖွဲ့တွင် အားကစားထိခိုက်ဒဏ်ရာ ကုသမှုမှာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ ပညာရှင်များ ပါဝင်ပြီး နောက်ဆုံးပေါ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာတွေနဲ့ ကုသပေးပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့အဖွဲ့မှာ ဆရာဝန်များ၊ အကြောအဆစ်နဲ့ခန္ဓာကိုယ်လေ့ကျင့်ခန်းလှုပ်ရှားပေးသောပညာရှင်များနဲ့ အားကစားသိပ္ပံပညာရှင်များ ပါဝင်ပြီး သူတို့ရဲ့ နယ်ပယ်တွင် အရည်အချင်းပြည့်ဝစွာ လေ့ကျင့်ထားသော အတွေ့အကြုံရှိသူများဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့က အားကစားနဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းနယ်ပယ်ကို ကိုယ်တိုင်နားလည်ထားတာကြောင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်နဲ့ အပျော်တမ်း အားကစားသမား ၁,၅၀၀ ကျော်ကို (၂၀၁၄-၂၀၁၉ ခုနှစ်က အချက်အလက်အရ) ကုသပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

အားကစားဒဏ်ရာ မဖြစ်အောင် အကြံဉာဏ်ပေးခြင်း၊ ဒဏ်ရာပြန်မဖြစ်အောင် ရှောင်ရှားနည်းများ ပြောခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုအကဲဖြတ်ပေးခြင်း၊ ခွဲစိတ်မှုမလိုဘဲ ကုသပေးခြင်း၊ အချို့သောကိုယ်လက်အင်္ဂါအသုံးပြုခြင်းကိုလျော့ချခြင်းဖြင့် နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲဖို့ အကြံပေးခြင်း၊ ဆေးဝါးအကြံဉာဏ်ပေးခြင်းနဲ့ နောက်ဆုံးပေါ်ပစ္စည်းများဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကြွက်သားများသန်စွမ်းလာစေရန် လေ့ကျင့်ပေးခြင်းများကို ဤစောင့်ရှောက်မှုထဲတွင် ထည့်သွင်းထားပါတယ်။ ခွဲစိတ်မှုလိုအပ်သော လူနာများဟာ အနည်းငယ်သာခွဲစိတ်ရသော မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်မှုကို ခံယူနိုင်ပါပြီ။ ဒီနည်းပညာဟာ ပြန်လည်ထူထောင်ချိန်ကို လျှော့ချပေးပြီး သမာရိုးကျခွဲစိတ်မှုပုံစံများနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များအား ဒဏ်ရာရဲ့ ရောဂါအခြေအနေကို ပိုပြီးရှင်းလင်းစွာ မြင်စေနိုင်ပါတယ်။ ၎င်းက ကုသမှုဟာ အရင်ကထက် ပိုတိကျပြီး ထိရောက်တယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။ ဤနည်းလမ်းများဖြင့် ကုသပြီးနောက် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းဟာ လူနာများ အရင်ကရဖို့ခက်ခဲခဲ့သော ကြွက်သားများရဲ့  ခွန်အားနဲ့ ခံနိုင်ရည်ကို တိုးတတ်လာစေနိုင်ပါတယ်။ ခွဲစိတ်မှုမလိုရင်တောင် ကျွန်တော်တို့အဖွဲ့ရဲ့ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုဖြင့် သင့်လျော်သော ပြန်လည်သန်စွမ်းရေးအစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ လူနာက ဒဏ်ရာမရခင်လုပ်ခဲ့တဲ့ အားကစားတွေ၊ လှုပ်ရှားမှုတွေကို အမြန်ဆုံး ပြန်လုပ်နိုင်အောင် အထူးပြုပစ္စည်းတွေနဲ့ နောက်ဆုံးပေါ် နည်းပညာတွေ သုံးပေးပါတယ်။  

• Assistant Prof. Visal Kantaratanakul, M.D., ပြန်လည်သန်စွမ်းလာရေးဆိုင်ရာဆေးပညာအထူးပြု နှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးစင်တာ ညွှန်ကြားရေးမှူး
• Akkarapol Klaiput, M.D., ပြန်လည်သန်စွမ်းလာရေးဆိုင်ရာဆေးပညာအထူးပြု နှင့် ဆစ်မီတဝေ့ Active Performance Medicine Center (SMAP) ညွှန်ကြားရေးမှူး 
• Phattarapon Atimetin, M.D. ပြန်လည်သန်စွမ်းလာရေးဆိုင်ရာဆေးပညာအထူးပြု
• Suramet Sirijaruwong, M.D., ပြန်လည်သန်စွမ်းလာရေးဆိုင်ရာဆေးပညာအထူးပြု
• Benjapol Benjapalakorn, M.D., ပြန်လည်သန်စွမ်းလာရေးဆိုင်ရာဆေးပညာအထူးပြု
• Akanis Srisukwattana, M.D., အားကစား အကြောအဆစ်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်လေ့ကျင့်ခန်းလှုပ်ရှားခြင်းကုထုံး အထူးပြု
• Norasak Suvachittanont, M.D., အားကစား အကြောအဆစ်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်လေ့ကျင့်ခန်းလှုပ်ရှားခြင်းကုထုံး အထူးပြု
• Thanakorn Sasayanan အကြောအဆစ်နဲ့ခန္ဓာကိုယ်လေ့ကျင့်ခန်းလှုပ်ရှားခြင်းကုထုံး နှင့် အားကစားဆေးပညာ ကျွမ်းကျင် အကြံပေး

• Associate Prof. Cholawish Chanlalit, M.D., အရိုးခွဲစိတ်မှု၊ အားကစားဆေးပညာနှင့် မှန်ပြောင်းခွဲစိတ်မှု အထူးပြု၊ (ASC) ၏ အဓိက အကြံပေး
• Associate Prof. Chathchai Pookarnjanamorakot, M.D., specializing in orthopedics and orthopedic sports medicine
• Wichian Jiraboonsri, M.D., specializing in orthopedics and orthopedic sports medicine
• Pirapat Ruchiwit, M.D., specializing in orthopedic surgery
• Suwicharn Bamrungchaowkasem, M.D., specializing in arthroscopic surgery and sports medicine
• Chayanin Angthong, M.D., specializing in arthroscopic foot and ankle surgery
• Thitinut Dilokhuttakarn, M.D., specializing in arthroscopic hand and wrist surgery
• Naraphong Hangsaphuk, M.D., specializing in arthroscopic knee surgery