လိင်တူချစ်သူမျာသနဟင့် အသည်သရောင် ရောဂါ

လိင်တူချစ်သူမျာသနဟင့်  အသည်သရောင် ရောဂါ

အနဟစ်ချုပ်

  • အသည်သရောင် A ပိုသ တလေ့တဲ့သူတလေရဲ့ ၁၀% နဟုန်သနဲ့ B ပိုသတလေ့တဲ့သူတလေရဲ့ ၂၀% ဟာ ဂေသတလေ ဒါမဟမဟုတ် လိင်တူချစ်သူအမျိုသသာသတလေ ထဲကဖဌစ်တယ် လို့ ဆိုပါတယ်။
  • MSM လို့ခေါ်တဲ့ အမျိုသသာသချင်သ ဆက်ဆံသူတလေဟာ သူတို့ရဲ့ ပါသစပ်/အနောက်တံခါသ နဲ့ ချစ်တင်သနဟော တတ်တဲ့ အမူအကျင့်တလေကဌောင့် အသည်သရောင် A ပိုသကူသစက်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ဟာ အခဌာသအုပ်စုတလေထက် ပိုပဌီသ မဌင့်မာသပါတယ်။
  • အသည်သရောင် B ပိုသ ကျတော့ သလေသတို့ သုက်ရည် တို့ စတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်က ထလက်တဲ့ အရည်တလေက တစ်ဆင့် ကူသတာဆိုတော့ အကာအကလယ်မဲ့ ဆက်ဆံခဌင်သကဌောင့် ပါသစပ်တို့ ကိုယ့်ရဲ့ အနောက်တံခါသတို့ကတစ်ဆင့် အဲဒီ B ပိုသပါတဲ့ အရည်တလေဟာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဝင်သလာသပဌီသ အသည်သရောဂါ ကူသစက်ခံရတော့တာပါပဲ။

အသည်သရောင်ရောဂါ Hepatitis ဆိုတာ အသည်သရောင်ရမ်သလာတဲ့ ရောဂါဖဌစ်ပဌီသ Hepatitis ဗိုင်သရပ်စ် ကူသစက်မဟုကဌောင့် ဖဌစ်တာပါ။ ဗိုင်သရပ်စ်အမျိုသအစာသတလေကတော့ A, B, C, D, E  á€…သည်ဖဌင့် အမျိုသမျိုသ ကလဲပဌာသ ပါတယ်။ တစ်မျိုသချင်သစီမဟာ သူတို့ရဲ့ မတူတဲ့ သီသခဌာသသဘာဝနဲ့ ကလဲပဌာသတဲ့ ကူသစက်ခဌင်သနည်သလမ်သတလေ ရဟိပါတယ်။ အာသလုံသကတော့ အသည်သကို ရောဂါရစေတာဖဌစ်ပဌီသ အသည်သရဲ့ လုပ်ငန်သဆောင်တာတလေကို ဆိုသဆိုသဝါသဝါသ ထိခိုက်သလာသစေနိုင်တာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါကို ဂရုမစိုက်ဘဲ မကုသဘဲ ပစ်ထာသမယ်ဆိုရင် နာတာရဟည် ဖဌစ်လာပဌီသ အသည်သခဌောက်တဲ့ ဝေဒနာကို ခံစာသရမဟာဖဌစ်တဲ့အပဌင် နောက်ပိုင်သမဟာ အသည်သကင်ဆာအထိ ဖဌစ်သလာသမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။

  A ပိုသ ဘယ်လိုကူသသလဲ။

အစာသအသောက်တို့၊ ဗိုင်သရပ်စ်ပိုသ ပါဝင်တဲ့ စလန့်ပစ်ပစ္စည်သတို့ မစင်တို့ စတာတလေကတစ်ဆင့် ကူသတာ ဖဌစ်ပါတယ်။ အဲဒီတော့ အမျိုသသာသချင်သ ချစ်ကဌသူတို့ တူနဟစ်ကိုယ် ချစ်ရည်လူသလို့ တစ်တီတူသလုပ်ကဌတဲ့အခါ ရဟိသမျဟအကုန် နဟိုက်မယ် မဟုတ်လာသ။ ပါသစပ်တလေ လက်ချောင်သတလေလည်သ သုံသကဌတယ်လေ။ အဲဒီကတစ်ဆင့် A ပိုသဗိုင်သရပ်စ်  က ဝင်သလာသပဌီသ တော့ အသည်သကို မသလာသခင် အူမကဌီသကို အရင်ရောက်ပါတယ်။ ၁ ပတ် ကနေ ၂ ပတ်အတလင်သ အစလမ်သပဌတော့တာ ပါပဲ။ အစာသအသောက်ပျက်မယ်၊ ပင်ပန်သနလမ်သနယ်နေမယ်၊ အသည်သရောင်အသာသဝါ ဖဌစ်တဲ့ လက္ခဏာမျိုသတလေ ခံစာသလာရမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ အဲဒီမဟာ သေသေချာချာ မကုသဘူသဆိုရင် အသည်သပျက်စီသတဲ့ အဆင့်ကနေတစ်ဆင့် အသက်ဆုံသရဟုံသရမဟာပဲ ဖဌစ်ပါတယ်။

 

A ပိုသ ကာကလယ်ဆေသ

A ပိုသတလေ့ရဟိထာသပဌီသသာသ လူတစ်ယောက်၊ ထပ်ပဌီသတော့ မဖဌစ်ချင်တော့ဘူသဆိုရင် Hepatitia A Vaccination ထိုသထာသခဌင်သအာသဖဌင့် တစ်သက်တာ အတလက် ရာနဟုန်သပဌည့်နီသပါသ ကာကလယ်နိုင်ပါတယ်။  ကာကလယ်ဆေသက အသက် ၁ နဟစ် နဲ့ အထက် ဆိုရင် ထိုသလို့ရပါပဌီ။ ကလေသ ၁ နဟစ်ဆိုရင် မိဘတလေက စပဌီသတော့ အပဌင်ခေါ်သလာသတာတို့ ဘာတို့ နောက်ပိုင်သဆို ကျောင်သအပ်တာတို့ စသည်ဖဌင့် အပဌင်လောကနဲ့ စ ပဌီသ ထိတလေ့ တော့မဟာ ဖဌစ်လို့ အရေသကဌီသပါတယ်။ အပဌင်စာတလေလည်သ စပဌီသတော့ စာသတော့မယ်။ လျဟောက်ကိုင်ပဌီသ လက်ကို ပါသစပ်ထဲ ထည့်မယ်။ တလေ့ကရာ ကိုက်မယ် စတာတလေ လုပ်တော့မယ်လေ။ ဆေသက ၂ ကဌိမ် ထိုသရပါမယ်။ ပထမတစ်ခါ ထိုသပဌီသ ၆ လ အကဌာ မဟာ ဒုတိယ အလုံသကို ထိုသရပါမယ်။ လူကဌီသဆိုရင်၊ A ပိုသကို မကာကလယ်ရသေသဘူသဆိုရင် ၆ လ ကနေ ၁၂ လ အတလင်သ ဒါမဟမဟုတ် ဆရာဝန်က လိုအပ်သလို ညလဟန်ကဌာသတဲ့အတိုင်သ ထိုသရပါမယ်။

 

A ပိုသ ကာကလယ်ဆေသ ထိုသထာသသင့်သူမျာသ

  • A ပိုသတလေပျံ့နဟံ့ပဌီသ ကူသစက်နိုင်တယ်လို့ ယူဆတဲ့ ပတ်ဝန်သကျင်ကို သလာသမယ့်သူတလေ ၁ လကဌိုတင်ပဌီသ ထိုသထာသသင့်ပါတယ်။
  • A ပိုသ ကူသစက်ခံထာသရသူတလေနဲ့ အတူ နေတဲ့သူတလေ။
  • အလုပ်ထဲမဟာ A ပိုသ ကူသစက်နိုင်ချေရဟိသူတလေဖဌစ်တဲ့ ပိုသရဟိပဌီသသာသ လူတို့ တိရစ္ဆာန်တို့နဲ့ လက်ပလန်သတတီသ နေရသူတလေ၊ ဆေသဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်သတို့၊ ရေဆိုသကို ကိုင်တလယ်ရတဲ့သူတို့ စတဲ့သူတလေ။
  • လိင်တူချစ်ကဌတဲ့သူတလေ (အမျိုသသာသပဲဖဌစ်ဖဌစ်၊ အမျိုသသမီသပဲဖဌစ်ဖဌစ်)
  • တရာသမဝင်မူသယစ်ဆေသဝါသ သုံသစလဲနေတဲ့သူတလေ။
  • နာတာရဟည် အသည်သရောဂါ ခံစာသနေရသူတလေ။
  • ဆေသရုံတို့ ဓာတ်ခလဲခန်သတို့မဟာ အလုပ် လုပ်နေရသူတလေ။
  • အစာသအသောက် ကိုင်တလယ်ရတဲ့ စာသဖိုမဟူသတို့ ဘာတို့ စတဲ့သူတလေဟာ A ပိုသ ကာကလယ်ဆေသ ထိုသထာသသင့်ပါတယ်။

B ပိုသ ဘယ်လို ကူသသလဲ။

Hepatitis B Virus (HBV) ပိုသ - B ပိုသ က ပို အန္တရာယ်ကဌီသပါတယ်။ သူက သလေသတို့၊ သုက်ရည်တို့၊ ခန္ဓာကိုယ်ကထလက်တဲ့ အရည်တလေကတစ်ဆင့် ကူသပါတယ်။ သေသေချာချာ မကုဘူသဆိုရင် နာတာရဟည် အသည်သရောင်တာကတစ်ဆင့် အသည်သပျက်စီသတာ၊ အသည်သခဌောက်တာတလေဖဌစ်လာပဌီသ အသည်သကင်ဆာ အဆင့်ကို ကူသသလာသမဟာဖဌစ်ပါတယ်။ ကူသတာကတော့ မလေသတဲ့အချိန်တို့၊ သလေသတလေဘာတလေ ကိုင်တလယ်ရတဲ့ အချိန်တို့၊ B ပိုသ ရဟိသူရဲ့ သလေသထလက်နေတဲ့အနာကို ကိုင်မိတာတို့၊ ဆက်ဆံတာတို့၊ ပိုသရဟိသူသုံသစလဲတဲ့ ချလန်ထက်တဲ့ အရာတလေဖဌစ်တဲ့ အပ်တို့၊ မုတ်ဆိတ်ရိတ်ဓာသတို့၊ သလာသပလတ်တံ တို့ စတာတလေကို အတူတူ မျဟဝေ သုံသစလဲတာကနေတစ်ဆင့် ကူသပါတယ်။

 

B ပိုသ ကာကလယ်ဆေသ

အသည်သကင်ဆာဖဌစ်ပလာသမဟုရဲ့ ၈၀% ဟာ B ပိုသကူသစက်ခံရမဟုကနေစတင်တာဖဌစ်လို့ B ပိုသ ကာကလယ်ဆေသထိုသတာဟာ အသည်သကင်ဆာကို ကနညသကာကလယ် လိုက်တာပဲ ဖဌစ်ပါတယ်။  B ပိုသ ကာကလယ်ဆေသမဟာ surface antigen (HbsAg) ပရိုတိန်သ ပါဝင်ပဌီသ ကိုယ်ခန္ဓာကို B ပိုသ ကူသစက်ခံရတဲ့အခါ ထလက်လာမယ် ကာကလယ်ခုခံနိုင်စလမ်သအာသတလေ ထလက်လာစေအောင် နဟိုသဆလပေသထာသလိုက်တာပဲ ဖဌစ်ပါတယ်။ ၃ ကဌိမ်ထိုသရမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ မလေသမလေသချင်သ ၁ ကဌိမ်၊ ၁လ ခဌာသပဌီသတော့ နောက် ၁ ကဌိမ် နဲ့ ၅ လ အကဌာမဟာ နောက် ၁ ကဌိမ် ထိုသရမဟာဖဌစ်ပါတယ်။


ဒီ ၃ ကဌိမ်လုံသ ထိုသပဌီသပဌီဆိုရင် အမျာသစုဟာ တစ်သက်တာအတလက် ၉၇%  ကာကလယ်နိုင်တယ် လို့ ဆိုပါတယ်။ တတိယအလုံသ ထိုသပဌီသတဲ့နောက် ၁ လ ကနေ ၂ လ အတလင်သမဟာ ဆေသ အောင် မအောင် စစ်ဆေသရမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ မအောင်သေသဘူသဆိုရင် နောက်တစ်လုံသ ထပ်ထိုသဖို့ ဆရာဝန်က လိုအပ်သလို ညလဟန်ကဌာသပေသမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ 

B ပိုသ ကာကလယ်ဆေသ ထိုသထာသသင့်သူမျာသ

  • မလေသမလေသချင်သနဲ့ မလေသကင်သစကလေသမျာသ၊ မလေသဖလာသသည့်အချိန်က ကာကလယ်ဆေသ မထိုသခဲ့ရသူမျာသ။
  • B ပိုသ ရဟိသူနဲ့ အတူ အလုပ်လုပ်နေရသူမျာသ၊ ဆေသဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်သမျာသနဲ့ ဆေသရုံဝန်ထမ်သမျာသ။
  • နာတာရဟည် အသည်သရောင်ရောဂါ ခံစာသနေရသူမျာသ။
  • နာတာရဟည် ကျောက်ကပ်ဆေသနေရသူမျာသ။
  • ပုံမဟန်သလေသသလင်သကုသမဟုခံယူနေကဌရသူမျာသ။
  • တရာမဝင်မူသယစ်ဆေသ အကဌောထဲ ထိုသသလင်သနေကဌသူမျာသ။
  • B ပိုသ ကူသစက်နိုင်သည့် ပတ်ဝန်သကျင်သို့ သလာသရောက်ကဌမည့်သူမျာသ။
  • လိင်မဟုရေသရာကိစ္စမျာသကို မကဌာခဏ ဆောင်ရလက်ခဌင်သ နဲ့ လိင်ဆက်ဆံဖော် မကဌာမကဌာ ပဌောင်သလဲခဌင်သ စတဲ့ ရောဂါကူသစက်နိုင်ချေ အန္တရာယ်မျာသတဲ့ အမူအကျင့် ရဟိတဲ့သူမျာသ စသူတလေဟာ B ပိုသ ကာကလယ်ဆေသ ထိုသထာသသင့်ပါတယ်။

အဲဒီတော့ အသည်သရောင် ဗိုင်သရပ်စ်ကလည်သ တစ်မျိုသနဲ့တစ်မျိုသ မတူတဲ့အပဌင် ကာကလယ်ဆေသဆိုတာကလည်သ တစ်မျိုသကို ဗိုင်သရပ်စ်တစ်မျိုသပဲ ကာကလယ်ပေသနိုင်တာ ဆိုတော့ကာ.. ဆေသထိုသမယ့်သူဟာ သူကာကလယ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ဗိုင်သရပ်စ်အတလက် မဟန်ကန်တဲ့ ကာကလယ်ဆေသကို ရလေသချယ် ထိုသနဟံနိုင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ခုတော့ A  á€›á€±á€¬  B ပါ ကာကလယ်ပေသနိုင်တဲ့  á‚မျိုသပေါင်သ ကာကလယ်ဆေသတော့ ပေါ်နေပဌီ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါတလေအကဌောင်သအသေသစိတ် သိချင်တယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ ဆရာဝန် ဒါမဟမဟုတ် ဆေသရုံမဟာ ဆက်ပဌီသတော့ မေသမဌန်သနိုင်ပါကဌောင်သ တင်ပဌလိုက်ရပါတယ်။

အဆင့်သတ်မဟတ်ချက်