“နှလုံးရောဂါဟာ မျိုးရိုးလိုက်တတ်သလား” နှလုံးရောဂါရာဇဝင် ရှိသော မိသားစုများ သိထားရမယ့် အရေးကြီးအချက်အလက်များ

• မျိုးရိုးလိုက်တာကြောင့်ဖြစ်တဲ့  နှလုံးရောဂါလက္ခဏာတွေဆိုတာ မွေးရာပါသော်လည်းကောင်း၊  အသက်အရွယ်နှောင်းပိုင်းကျမှသော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။
• မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးခြင်းကို အချိန်မီပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ နှလုံးရောဂါ အခြေအနေများကို စောစီးစွာသိရှိနိုင်ပြီး ကာကွယ်နိုင်တာမို့ စစ်ဆေးခြင်းကို မဖြစ်မနေလုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
• မျိုးရိုးလိုက်တတ်တဲ့ နှလုံးရောဂါအမျိုးမျိုးဟာ တိကျတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇတွေနဲ့ အဆက်အစပ်ရှိတာကို တွေ့ရပါတယ်။
• ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူများနဲ့ မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူများအကြား နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေတွေ၊ ရောဂါစတင် ဖြစ်ပွားတဲ့ အသက်အရွယ်၊ ပြင်းထန်မှုအတိမ်အနက်၊ စစ်ဆေးမှုအကြိမ်ရေ၊ ကုသမှုနဲ့ ကာကွယ်မှု စတာတွေမှာ ကွဲပြားခြားနားမှုတွေ များစွာ ရှိပါတယ်။

နိဒါန်း

နှလုံးရောဂါသည် မျိုးရိုးလိုက်တတ်ပါသလား။ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါရာဇဝင်ရှိတဲ့ မိသားစုတွေအတွက် နှလုံးကျန်းမာရေးကို လွှမ်းမိုးနေတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတွေကို နားလည်ထားဖို့ အလွန်အရေးကြီး ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာ မျိုးရိုးလိုက်တတ်တဲ့နှလုံးရောဂါအမျိုးအစားတွေ၊ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးခြင်းဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများ နဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဖြစ်နိုင်ခြေတွေကို လျစ်လျူရှုထားမိတာကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ သက်ရောက်မှု များအကြောင်း စတဲ့ မသိမဖြစ် သိအပ်တဲ့ အ‌ရေးကြီး အချက်အလက်တွေကို ဆွေးနွေးပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နှလုံးရောဂါဆိုတာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မွေးရာပါ နှလုံးရောဂါတွေ မှာတော့ မျိုးရိုးဗီဇ သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှာ ပါဝင်လျက်ရှိပါတယ်။  တချို့ရောဂါအခြေအနေ တွေဟာ မွေးကတည်းက ပါလာတာ ဖြစ်နိုင်သလို တချို့ကျ‌တော့လည်း နောက်ပိုင်း အသက်အရွယ်တွေ ကျမှ  ဖြစ်လာတာမျိုးလည်း ရှိပါတယ်။ သိသာထင်ရှားတဲ့ မျိုးရိုးလိုက်နှလုံးရောဂါတွေကတော့ 

• နှလုံးကြွက်သားရောဂါ (Cardiomyopathy)
• နှလုံးကြွက်သားတွင် Amyloid ပရိုတင်းများ စုပုံလာသောရောဂါ  (Cardiac amyloidosis)
• နှလုံးခုန်နှုန်း မူမမှန်သောရောဂါ
• နှလုံးအကျိတ် (Cardiac tumor)
• နှလုံးအဆို့ရှင်ရောဂါ (Heart valve disease)
•  မျိုးရိုးလိုက်သော ရင်ဘတ်ပိုင်း ပင်မသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းပွခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲထွက်ခြင်း (Heritable thoracic aortic aneurysm or dissection (HTAD))
• သွေးတွင်း ကိုလက်စထရော အလွန်များသောရောဂါ  (Hypercholesterolemia)
• အဆုတ် သွေးတိုးရောဂါ Pulmonary Hypertension
• မာဖန်ရောဂါလက္ခဏာစု ကဲ့သို့ နှလုံးကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အခြားသော အခြေအနေများ (Marfan syndrome)

ဆက်စပ်နေသော မျိုးရိုးဗီဇများ

အောက်ဖော်ပြပါ နှလုံးရောဂါတွေဟာ တိကျတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ 

• နှလုံးကြွက်သား ထူထဲသောရောဂါ Hypertrophic cardiomyopathy (HCM) သည် MYBPC3 ၊ MYH7 ၊ TNNT2 ၊  TNNI3 ၊ TPM1 ၊ ACTC1၊ MYL2 ၊ MYL3 ၊ CSRP3 ၊ TNNC1 နဲ့ JPH2 မျိုးရိုးဗီဇများနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
• ညာဘက် နှလုံးသွေးလွှတ်ခန်းကြွက်သားရောဂါ Arrhythmogenic right ventricular cardiomyopathy (ARVC) သည် DES ၊ DSC2 ၊ DSG2 ၊ DSP, JUP, LMNA, PKP2, PLN, RYR2, SCN5A, TMEM43, နဲ့ TTN မျိုးရိုးဗီဇများနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ပြီးတော့ HCM နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇတွေကို စစ်ဆေးဖို့လည်း အကြံပြုပါတယ်။ 
• နှလုံးကြွက်သား ကျယ်လာသောရောဂါ (Dilated Cardiomyopathy - DCM) သည် TTN ၊ LMNA၊  MYH7၊ TNNT2 ၊ BAG3 ၊ RBM20 ၊ TNNC1၊ TNNI3 ၊ TPM1၊ SCN5A နဲ့ PLN မျိုးရိုးဗီဇများနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ HCM ၊ ARVC တို့နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇများကိုပါ စစ်ဆေးရန်လည်း အကြံပြုထားပါတယ်။
• နှလုံးကြွက်သား တောင့်တင်းသောရောဂါ (Restrictive Cardiomyopathy) သည် TTR မျိုးရိုးဗီဇ နဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် HCM (နှလုံးကြွက်သား ထူထဲသောရောဂါ) နဲ့ DCM (နှလုံးကြွက်သား ကျယ်လာသောရောဂါ) တို့နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇများကိုပါ စစ်ဆေးရန်လည်း အကြံပြုထားပါတယ်။
• ဘယ်ဘက် နှလုံးသွေးလွှတ်ခန်း ကြွက်သားချွတ်ယွင်းသောရောဂါ (Left Ventricular Noncompaction Cardiomyopathy - LVNC) စစ်ဆေးမှုမှာ HCM (နှလုံးကြွက်သား ထူထဲသောရောဂါ) နဲ့ DCM (နှလုံးကြွက်သား ကျယ်လာသောရောဂါ) နှစ်မျိုးလုံးနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇများကို စစ်ဆေးခြင်း ကိုလည်း ထည့်သွင်းသင့်ပါတယ်။
• နှလုံးလျှပ်စီးကြောင်းနဲ့ နှလုံးခုန်နှုန်း စည်းချက်ပုံစံ မမှန်သောရောဂါ (Long-QT Syndrome) (ECG တွင် QT ရှည်လျားသော အခြေအနေ) သည် KCNQ1၊ KCNH2၊  နဲ့ SCN5A မျိုးရိုးဗီဇများနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
• နှလုံးလျှပ်စီးကြောင်းနဲ့ နှလုံးခုန်နှုန်း စည်းချက်ပုံစံ မမှန်သောရောဂါ (Short-QT Syndrome) (ECG တွင် QT တိုတောင်းသော အခြေအနေ) သည် KCNH2၊ KCNQ1 နဲ့ KCNJ2 မျိုးရိုးဗီဇများနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
• ဘရူဂါဒါ ရောဂါ (Brugada Syndrome) - ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိတဲ့ ရုတ်တရက် နှလုံးရပ်၍ သေဆုံးရခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး SCN5A မျိုးရိုးဗီဇနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
• ရှားပါးမျိုးရိုးလိုက်နှလုံးခုန် မမှန်ခြင်း (CPVT - Catecholaminergic Polymorphic Ventricular Tachycardia) သည် RYR2 နဲ့ CASQ2 မျိုးရိုးဗီဇများ နဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
• မျိုးရိုးလိုက်သော ရင်ဘတ်ပိုင်း ပင်မသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းပွခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲထွက်ခြင်း (Heritable Thoracic Aortic Aneurysm or Dissection - HTAD) သည် ACTA2 ၊ COL3A1၊ FBN1၊ MYH11၊ SMAD3 ၊ TGFB2 ၊ TGFBR1၊ TGFBR2 ၊ MYLK ၊ LOX ၊ PRKG1၊ EFEMP2 ၊ ELN ၊ FBN2 ၊ FLNA ၊  NOTCH1၊ SLC2A10 ၊ SMAD4 ၊  နဲ့ SKI မျိုးရိုးဗီဇများနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
• မျိုးရိုးလိုက် သွေးတွင်း ကိုလက်စထရော အလွန်များသောရောဂါ (Familial Hypercholesterolemia - FH) သည် LDLR ၊ APOB နဲ့ PCSK9 မျိုးရိုးဗီဇများနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ နှလုံး‌ရောဂါဖြစ်နိုင်ချေများကို ဆက်ခံနိုင်ခြေအများဆုံးရှိသူတွေကတော့

• နှလုံးရောဂါ  ရှိသည်ဟု စစ်ဆေးတွေ့ရှိထားသူများ။
• မွေးရာပါ နှလုံးမူမမှန်သူများ။ 
• ရုတ်တရက် နှလုံးရပ်တန့်ခြင်း မှ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်လာသူများ။
• လှုပ်ရှားအားစိုက်ထုတ်နေစဉ် သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှု ခံစားရချိန်တွင် မူးလဲခြင်း (သတိလစ်ခြင်း) ဖြစ်ဖူးသူများ။
• အသက် ၆၀ နှစ်အောက် တွင် နှလုံး အားနည်းရောဂါ  စစ်ဆေးတွေ့ရှိထားသူများ။ 
• အသက် ၅၀ နှစ်အောက် တွင် နှလုံးခုန်နှုန်း ထိန်းညှိစက် (Pacemaker) တပ်ဆင်ရန် လိုအပ်သူများ။ နှလုံးကြီးနေသူများ။
• နှလုံးခုန်နှုန်းမမှန်သောရောဂါ (Arrhythmia) ဖြင့် နေထိုင်နေရသူများ။
• ငယ်ရွယ်သူများ (အမျိုးသား ၅၅ နှစ်အောက်၊ အမျိုးသမီး ၆၅ နှစ်အောက်) တွင် နှလုံးကြွက်သားဆီသို့ သွေးထောက်ပံ့မှု  ရုတ်တရက်ကျဆင်းခြင်း အခြေအနေ / နှလုံးသွေး‌ကြောပိတ်ဆို့ခြင်း (Acute Coronary Syndrome)၊ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ (Coronary Artery Disease) သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်း တို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူများ။
• အသက် ၅၅ နှစ်မတိုင်မီ တွင် ရင်ဘတ်ပိုင်း ပင်မသွေးလွှတ်ကြောမကြီး ဖောင်းပွခြင်း (Thoracic Aortic Aneurysm) ဖြစ်ပေါ်လာသူများ။
• ရုတ်တရက် ကလေးငယ်သေဆုံးခြင်း လက္ခဏာစု (Sudden Infant Death Syndrome - SIDS) ၏ မိသားစု ရာဇဝင်ရှိသူများ။
• ကုသမှုပေးသော်လည်း မတုံ့ပြန်ဘဲ ကိုလက်စထရော အလွန်များနေသူများ  (ဆေးမသောက်မီ LDL ပမာဏ 190 mg/dL အထက်ရှိသူများ)။
• မိဘများ၊ မောင်နှမများ၊ ဆွေမျိုးများ သို့မဟုတ် သားသမီးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆက်စပ်သော နှလုံးရောဂါ ရှိသည်ဟု စစ်ဆေးတွေ့ရှိထားခြင်း သို့မဟုတ် မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးရာမှာ  မူမမှန်တဲ့ ရလဒ် တွေ ရရှိထားသူများ။
• မိဘများ၊ မောင်နှမများ၊ ဆွေမျိုးများ သို့မဟုတ် သားသမီးများတွင် အထူးသဖြင့် အသက် ၄၅ နှစ်အောက် တွင် ရုတ်တရက် နှလုံးရပ်တန့်ခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် သေဆုံးခြင်း တို့ ဖြစ်ပွားဖူးသူများ။ 

မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးခြင်းမှာ အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိပါတယ်။

• ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဆင့် မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးခြင်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အဆင့် မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးခြင်း ဆိုတာကတော့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဌာန တွေမှာရှိတဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အထူးပြုကျွမ်းကျင်သူများတွေက စစ်ဆေးပေးတာမျိုးကို ဆိုလိုပါတယ်။ သက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇတွေကို လေ့လာဖို့ သတ်မှတ်ထားပြီး စိတ်ချရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်များအတိုင်း စစ်ဆေးပေးရပါတယ်။ မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါတွေကို စစ်ဆေးဖော်ထုတ်ဖို့နဲ့ တချို့အခြေအနေတွေရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေကို အကဲဖြတ်နိုင်စေဖို့ အရေးပါတဲ့ အချက်အလက်တွေကို ထုတ်ပေးပါတယ်။ ရရှိလာတဲ့ ရလဒ်တွေကို ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်တွေ ကိုယ်တိုင် လူနာကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို ရှင်းပြပေးပါတယ်။
• လူအများ တိုက်ရိုက် ဝယ်ယူ စစ်ဆေးကြည့်နိုင်ခြင်း လူအများ တိုက်ရိုက် ဝယ်ယူ စစ်ဆေးကြည့်နိုင်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးခြင်း ဆိုတာကတော့ မည်သူမဆို အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်တဲ့ စစ်‌ဆေးတဲ့ကိရိယာလေးတွေကို သုံးပြီး မိမိကိုယ်တိုင် အိမ်မှာပဲ စစ်ဆေးနိုင်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုတွေကို ဆိုလိုပါတယ်။ သည်အမျိုးအစားကကျတော့  သတ်မှတ်ထားတဲ့ နမူနာယူခြင်းနဲ့ စစ်ဆေးခြင်း နည်းစနစ်ပိုင်းတွေမှာ ကွဲလွဲမှုတွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။ အများအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်ခြေများတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇတွေကိုသာ အဓိက စစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်။ ရလဒ်ကလည်း တိကျတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိ၊ မရှိကိုသာ ဖော်ပြနိုင်ပါတယ်။  သည်ရလဒ်ကို ဆေးဘက် ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူမှ ရှင်းပြပေးခြင်း မပြုလုပ်နိုင်တဲ့အပြင် ပြီးပြည့်စုံတဲ့ စစ်ဆေးမှု လုပ်ငန်းစဉ် လို့လည်း မဆိုနိုင်ပါဘူး။ တစ်ခါတစ်လေ ရလဒ်များ မူမမှန်ပါကလည်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဆင့် စစ်ဆေးမှု နဲ့ ထပ်မံအတည်ပြုဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်

ယေဘုယျအားဖြင့် တချို့ရောဂါတွေဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိကြောင်းကို မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးခြင်းကတစ်ဆင့် တွေ့ရှိရ တဲ့အခါ  အဲဒီဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေတဲ့ အခြားသော အကြောင်းတရားတွေကို ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ပေးနိုင်ဖို့ အကြံပြုကြလေ့ရှိပါတယ်။ စစ်ဆေးမှုကနေ ထွက်လာတဲ့ရလဒ်တွေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးတဲ့ ကျွမ်းကျင် ဆရာဝန်တွေကလည်း မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲလွဲမှုများ နဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ အခြားရောဂါများ ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ နောက်ထပ် စစ်ဆေးမှုတွေ ဆက်လုပ်ဖို့ အကြံပေးတတ်ကြပါတယ်။

မျိုးရိုးဗီဇမူမမှန်မှုရှိနေပြီး လက်ထပ်ဖို့စီစဉ်နေတဲ့ စုံတွဲတွေဟာ ကိုယ်ဝန်မဆောင်မီမှာ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်သင့်ပါတယ်။ မျိုးရိုးဗီဇ ချွတ်ယွင်းမှုကင်းစင်တဲ့ သန္ဓေသားလောင်းတွေကို ရွေးချယ်ပေးနိုင်တဲ့ မျိုးပွား နည်းပညာတွေလည်း ရှိနေပြီဖြစ်ပါတယ်။ သည်နည်းလမ်းတွေကို သုံးပြီး ကျန်းမာစွာရှင်သန်နိုင်တဲ့ သန္ဓေ သားလောင်းတွေကို သားအိမ်အတွင်း ထည့်သွင်းပေးနိုင်တာမို့ ကျန်းမာသောသန္ဓေသားရဲ့ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှုကို ကောင်းစွာ မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေမှာ အများအားဖြင့် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း၊ နေထိုင်မှုပုံစံနဲ့ အရင်းခံရောဂါများ စတဲ့ အချက်တွေကြောင့်သာ နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိပါတယ်။ မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူတွေမှာတော့ သည်ဖြစ်နိုင်ခြေတွေကို ပိုမိုရင်ဆိုင်ရတတ်ပြီး အကြောင်းရင်းသေးသေးလေးကနေတစ်ဆင့်တောင် ရောဂါ လက္ခဏာတွေ ပေါ်ပေါက်လာစေနိုင်ပါတယ်။ သည်လိုလူမျိုးတွေမှာ နှလုံးရောဂါဟာ ငယ်ငယ်ကတည်းက ဖြစ်နေလေ့ရှိပြီး ရောဂါရဲ့ အတိမ်အနက်ကလည်း ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေပေါ်မှာသာ သီးသန့် အခြေခံ နေတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေကို  ငယ်ငယ်ကတည်းက စစ်ဆေးမှုတွေ ပြုလုပ် ထားသင့်ကြောင်း အကြံပြုထားပြီး၊ ကုသမှုနဲ့ ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများသည်လည်း ရောဂါအမျိုးအစားနဲ့ အတိမ်အနက်အပေါ် မူတည်ပြီး အပြောင်းအလဲတွေ ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အချုပ်အားဖြင့် နှလုံးရောဂါရဲ့ မျိုးရိုးလိုက်တတ်တဲ့သဘောသဘာဝ ကို နားလည်ထားခြင်းသည် နှလုံးသွေးကြော ဆိုင်ရာ ရောဂါရာဇဝင်ရှိတဲ့ မိသားစုတွေအတွက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ မျိုးရိုးဗီဇကို အချိန်မီစစ်ဆေးခြင်း ဖြင့် စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိရန်၊ ကာကွယ်ရန် နဲ့ မိသားစုစီမံကိန်း ရေးဆွဲရာတွင် အသိပေးဆုံးဖြတ်နိုင်ရန် အဖိုးတန်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ရရှိနိုင်ပါတယ်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဖြစ်နိုင်ခြေများကို သတိပြုမိခြင်းအားဖြင့် နှလုံးကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်မှာဖြစ်ပြီး အသက်တွေကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားလာစေနိုင်သော အကြောင်းအရင်းများ

• ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ- ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိတဲ့လူတွေမှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း၊ အချို့သော ကူးစက်ရောဂါများ၊ နေထိုင်မှုအမူအကျင့် များ၊ အစားအသောက် ရွေးချယ်မှုများ၊ အရက်သောက်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အခြားသော အရင်းခံ ရောဂါအခြေအနေများ စတာတွေကြောင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်လာလေ့ ရှိပါတယ်။

• မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇကို အမွေဆက်ခံထားရတဲ့ သူတွေမှာကျတော့ ဖြစ်နိုင်ခြေမြင့်မား မှု အခြေအနေများကို ရင်ဆိုင်ထားရပြီး အသေးအဖွဲအကြောင်းရင်းလေးတွေကနေတောင် ရောဂါလက္ခဏာတွေ ပေါ်လာတတ် ပါတယ်။

နှလုံးရောဂါများ စတင်ဖြစ်ပွားတတ်တဲ့ အသက်အရွယ် 

• ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ -  ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေမှာ နှလုံးရောဂါအများစုဖြစ်တဲ့ နှလုံးအားနည်းခြင်း၊ နှလုံး သွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ လေဖြတ်ခြင်း၊ အထွေထွေ နှလုံးကြွက်သား မူမမှန်မှုများ စတာတွေဟာ များသောအား ဖြင့် သက်ကြီးပိုင်း သို့မဟုတ် အခြား ရောဂါအခံရှိခြင်းအခြေအနေတွေ အပေါ်မှာ ဆက်စပ်ပြီး  ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပါတယ်။ မွေးရာပါ နှလုံးမူမမှန်မှုများကိုတော့ ပိုမိုငယ်ရွယ်တဲ့သူတွေမှာတွေ့ရှိနိုင်ပြီး၊ နှလုံးခုန်နှုန်းမမှန်ရောဂါ တွေကတော့ အသက်အရွယ်မရွေးမှာ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။
• မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - မျိုးရိုးဗီဇ မူမမှန်သူတွေမှာတော့ နှလုံးအားနည်းခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ လေဖြတ်ခြင်း နဲ့ အထွေထွေ နှလုံးကြွက်သား မူမမှန်မှုများ စတာတွေကို အသက်အရွယ် ငယ်ငယ်ကတည်းက ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရနိုင်ချေ များပါတယ်။

နှလုံးရောဂါများ၏ ပြင်းထန်မှု 

• ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေမှာ နှလုံးရောဂါရဲ့ အတိမ်အနက်ဟာ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ နောက်ခံ အကြောင်းအချက်တွေအပေါ် အများကြီးမူတည်လေ့ရှိပါတယ်။  နှလုံးရောဂါဖြစ်စေနိုင်တယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အကြောင်းအချက်တွေ ရှိနေတယ်ဆိုရင် တချို့နှလုံးရောဂါတွေဟာ  ပိုပြီး ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ 
• မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ -  မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေမှာတော့ နှလုံးရောဂါရဲ့ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ နောက်ခံ အကြောင်းအချက်တွေသက်သက်အပေါ် မူတည်နေတာမျိုး မဟုတ်တော့ပါ။  အချို့ကိစ္စတွေမှာဆိုရင် သိသာထင်ရှားတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေ မရှိဘဲနဲ့လည်း ပြင်းထန်တာကို တွေ့ရပါတယ်။ ပြီးတော့ ငယ်စဉ် ကလေးဘဝကတည်းကလည်း ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

နှလုံး စစ်ဆေးမှု၏ အကြိမ်ရေနဲ့ အသက်အရွယ် 

• ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ -  ယေဘုယျအားဖြင့်၊ ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေအတွက် နှလုံးရောဂါစစ်ဆေးခြင်းသည် ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်လာတဲ့အခါ သို့မဟုတ် အသက်ကြီးရင့်လာသောအခါမှသာ ပြုလုပ်ကြလေ့ရှိပါတယ်။
• မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေအတွက်ကတော့ ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက စစ်ဆေးမှုတွေ စတင်ရန် အထူးအကြံပြုပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပါလာတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇ ချွတ်ယွင်းချက်ဟာ  ငယ်ရွယ်ချိန် မှာတောင် ရုတ်တရက် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်တာကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကုသမှု ချဉ်းကပ်ပုံများ 

• ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူများအတွက် ကုသမှုသည် နှလုံးရောဂါရဲ့ သီးခြားအမျိုးအစား နဲ့ ပြင်းထန်မှု အပေါ် မူတည်ပါတယ်။
• မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေအတိုင်း  မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူများအတွက် ကုသမှုသည် လည်း နှလုံးရောဂါရဲ့ အမျိုးအစား နဲ့ ပြင်းထန်မှု အပေါ် မူတည်ပါတယ်။

ကာကွယ်ရေး နည်းလမ်းများ 

• ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - ပုံမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူများအတွက် ကာကွယ်ရေး နည်းလမ်းတွေကတော့ အများအားဖြင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပုံမှန်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်သော စားသောက်မှုပုံစံကို ထိန်းသိမ်းခြင်း စတာ တွေအပြင်  နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ချေ ပိုမိုမြင့်မားစေတဲ့ အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း တို့မှ ရှောင်ရှားခြင်းတို့ ပါဝင်တဲ့ ယေဘုယျ ကျန်းမာရေး ထိန်းသိမ်းမှု နဲ့ ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံကို ပြုပြင် ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ပါဝင်ပါတယ်။ 

• မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိသူများ - မူမမှန်မျိုးရိုးဗီဇရှိသူတွေအတွက်ကတော့ ပုံမှန်ကာကွယ်ရေး နည်းလမ်းများ အပြင်၊ ရောဂါအတိမ်အနက်အလိုက် ရုတ်တရက် နှလုံးရပ်တန့်ခြင်း နဲ့ အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နိုင်ဖို့ နှလုံးအထောက်အကူပြုကိရိယာတွေ တပ်ဆင်ဖို့ ကိုလည်း ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်သူများက အကြံပြုပေးကြ ပါလိမ့်မယ်။