သားဥအိမ်အရည်အိတ်တည်ခြင်းကို ရှာဖွေခြင်း နဲ့ ကုသခြင်း

သားဥအိမ်အရည်အိတ်တွေဆိုတာ သားဥအိမ်အတွင်း အရည်များပြည့်နေပြီး ရောင်ရမ်းနေခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအရည်အိတ်တွေဟာ ၁ စင်တီမီတာအောက် မှ ၁၀ စင်တီမီတာ အထက် အရွယ်အစား အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။  တစ် ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက် ပိုတဲ့အရည်အိတ်တွေဟာ သားဥအိမ်တစ်ဖက်ထဲမှာရှိနေတာ သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးမှာရှိနေတာမျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သားဥအိမ်အရည်အိတ်တွေဟာ သွေးမဆုံးခင် နဲ့ သွေးဆုံးပြီးချိန် နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ဖြစ်လေ့ရှိပြီး ကလေးမွေးနိုင်တဲ့အရွယ် အမျိုးသမီးတွေမှာလည်း အဖြစ်များတာကိုတွေ့ရတတ်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်ရံမှာ ဒီအရည်အိတ်တွေ ဟာ အန္တရာယ်မရှိ၊ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေမရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တစ်ခါတစ်လေကျရင်တော့ ဒီအရည်အိတ်တွေဟာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်မှုအပေါ် ထိခိုက်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကင်ဆာအဖြစ်ပြောင်းလဲသွားနိုင်ခြင်း ရှိတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အမျိုးသမီးတွေဟာ သားဥအိမ်အရည်အိတ်ရှိမရှိ သိရှိသင့်ပြီး ကုသမှုခံယူဖို့အတွက် အထူးကု ဆရာဝန်တစ်ဦးဦး နဲ့ ဆွေးနွေးအကြံဉာဏ်ယူတာမျိုးလုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။

သားဥအိမ်အရည်အိတ်တွေရှိနေတယ်ဆိုတာက သားဥအိမ်ကင်ဆာရောဂါရှိနေတာလို့တော့မဆိုလိုပါဘူး။ ဒီသားဥအိမ်အရည်အိတ်တွေဟာ သားဥအိမ်ကင်ဆာဖြစ်စေတဲ့ အဓိကအကြောင်းအရင်းတွေထဲမှာလည်း မပါဝင်ပါဘူး။ သားဥအိမ် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ များသူတွေဟာ အောက်ပါအတိုင်းပဲဖြစ်ပါတယ်။

• ရင်သား သို့မဟုတ် အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ကင်ဆာရောဂါဖြစ်ဖူးတဲ့ အမျိုးသမီးများ
• ကင်ဆာဖြစ်ဖူးတဲ့မိသားစုမှဆင်းသက်လာတဲ့ အမျိုးသမီးများ (အထူးသဖြင့် သားဥအိမ်ကင်ဆာ)
• ရှုပ်ထွေးတဲ့ သာဥအိမ်အရည်အိတ်များရှိသော အမျိုးသမီးများ။ ရှုပ်ထွေးတဲ့ အရည်အိတ်ဆိုတာကတော့ မျက်နှာပြင်မှာ အဖု၊ အစိုင်အခဲ သို့မဟုတ် အရည်တွေအများကြီးပြည့်နေတဲ့ အရည်အိတ် တွေကိုဆိုလိုပါတယ်။
• ပုံရိပ်ရိုက်စစ်ဆေးခြင်းတွေအရ ဝမ်းဗိုက်မှာ သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံမှာ ရေဖျဉ်း ရှိနေတဲ့အမျိုးသမီးများ

ကင်ဆာမရှိတဲ့အမျိုးသမီး‌တွေမှာလည်းဒီလိုမျိုးအခြေအနေတွေရှိနိုင်ပါတယ်။ လူနာရဲ့အခြေအနေအပြည့်အစုံကို စစ်ဆေးဖော်ထုတ်နိုင်ဖို့အတွက် နောက်ထပ် စမ်းသပ်မှုတွေလုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

သားဥအိမ်အရည်အိတ်တွေကို အောက်မှာဖော်ပြထားတဲ့နည်းလမ်းတွေနဲ့ ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ပါတယ်။

တင်ပါးဆုံတွင်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း  –  တင်းပါဆုံတွင်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းကို ပုံမှန်လုပ်ဆောင်ခြင်းက သားဥအိမ်အရည်အိတ်တွေကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရာမှာ အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီလမ်းနည်း က တိကျတဲ့အဖြေကိုတော့ ထုတ်ပေးနိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါ့ကြောင့် တစ်ခြားရောဂါရှာဖွေရေးနည်းလမ်းတွေကို ထပ်မံလုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

မွေးလမ်းကြောင်း ဆိုနိုဂရမ်/အာထရာစောင်းရိုက်ခြင်း –  ဒီနည်းလမ်းဟာ ဓာတ်မှန်ရိုက်တံအသေးကို မွေးလမ်းကြောင်းထဲထည့်ပြီး ရိုက်ရတာမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ မွေးလမ်းကြောင်းဆိုနိုဂရမ်/အာထရာစောင်း ရိုက်ခြင်းဟာ အိတ်တွေရဲ့ အရွယ်အစားနဲ့ ဒီ အိတ်တွေဟာ အရည်တွေရှိနေလား သို့မဟုတ် အဖုအကျိတ်သက်သက်ပဲလားဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ရာမှာ အကူအညီဖြစ်စေပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းဟာ အိတ်တွေရဲ့ ပုံစံနဲ့ တည်နေရာကိုလည်း အတည်ပြုပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆိုနိုဂရမ် နည်းလမ်းဟာ အိတ်တွေအနေနဲ့ ကင်ဆာဟုတ်မဟုတ်ဆိုတာကိုတော့ အတည်မပြုပေးနိုင်ပါဘူး။ ဒါ့ကြောင့် တခြား ရောဂါရှာဖွေရေးနည်းလမ်းတွေကို ထပ်မံလုပ်ဆောင်ဖို့လိုအပ်ပါတယ်။

သွေးစစ်ခြင်းများ – လူနာအနေနဲ့ CA125 လို့ခေါ်တဲ့ ပရိုတင်းတစ်မျိုးရဲ့ ပမာဏကို စစ်ဆေးဖို့ သွေးစစ်တာမျိုးကို လည်းလုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ CA125 ဟာ သားဥအိမ်ကင်ဆာရှိသောအခြေအနေတွင် မြင့်မားနေတတ်ပါတယ်။  ဒါပေ မယ့် သွေးစစ်ခြင်းနည်းလမ်းဟာလည်း တိကျတဲ့ရလဒ်ကို မထုတ်ပေးနိုင်ပါဘူး။ တင်ပါးဆုံတွင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အတွင်းရောဂါကူးစက်ခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်း နဲ့ အသည်းရောင်ရောဂါတို့လို တခြားအခြေအနေတွေမှာလည်း CA125 ပရိုတင်းထွက်လာတတ်လို့ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် တခြား ရောဂါရှာဖွေရေးနည်းလမ်းတွေကို ထပ်မံလုပ်ဆောင်ဖို့လိုအပ်ပါတယ်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်းဆိုင်ရာ မှန်ပြောင်းဖြင့် ခွဲစိတ်ခြင်း  – ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိုးဖောက်မှုအနည်းဆုံးခွဲစိတ်နည်းလမ်းပုံစံ (MIS) တစ်ခု ဖြစ်တဲ့ မှန်ပြောင်းဖြင့်ခွဲစိတ်ခြင်းမှာ လူနာရဲ့ ဝမ်းဗိုက်နဲ့ တင်ပါးဆုံအတွင်းပိုင်းကိုယ်တွင်း အင်္ဂါတွေရဲ့ အခြေအနေကို အသေးစိတ်သိနိုင်ဖို့အတွက် ကင်မရာ အသေးလေးတစ်လုံးကိုအသုံးပြုပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းစဉ် မှာ ဆရာဝန်တွေဟာ အရည်အိတ်တွေကို အစအဆုံး စစ်ဆေးတာမျိုး နဲ့ဖယ်ရှားတာမျိုးကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ဒီ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနည်းစနစ်သစ်ကြောင့် ခွဲစိတ်ရာမှာ ခွဲရာသေးသေးလေးတွေသာ လိုအပ်ပြီး နာကျင်မှုနည်းကာ ပျောက်ကင်းဖို့မြန်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းဟာ သားဥအိမ်အရည်အိတ် ရှိမရှိ ရှာဖွေဖို့ အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ဆေးစဉ်မှာ ခွဲစိတ်ဖို့လိုအပ်တယ်ဆိုရင် သားဥအိမ်အရည်အိတ်တွေကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ဖြတ်ထုတ်တာမျိုးလည်း လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။

ဆရာဝန်တွေဟာ သွေးဆုံးပြီးသူများနဲ့ သားဥအိမ်အရည်အိတ်ရှိသူအမျိုးသမီးတွေကို များသောအားဖြင့် CA125 စစ်ဆေးခြင်း၊ အာထရာစောင်း ရိုက်ခြင်းတို့နဲ့ စစ်ဆေးစောင့်ကြည့်လေ့ရှိပါတယ်။ အရည်အိတ်သေးအများစု (၅ စင်တီမီတာ အောက်အရွယ်အစားရှိတဲ့) ဟာ ၃ လအတွင်းမှာ သူ့အလိုလို ပျောက်သွားလေ့ရှိပေမယ်ံ အဲ့ဒီနောက်ပိုင်းမှာ ၄ လ တစ်ကြိမ် အာထရာစောင်း ရိုက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

သားဥအိမ်အရည်အိတ်အများစုဟာ သူ့အလိုလို ပျောက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့်စစချင်းမှာ ဆရာဝန်အနေနဲ့ လူနာရဲ့အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ပါတယ်။ သွေးမဆုံးသေးတဲ့လူနာတွေမှာဆိုရင် လက္ခဏာတွေကို အရင်စောင့် ကြည့်ပါတယ်။ အဲ့ဒီနောက် သီတင်းပတ် ၆ ပတ်နဲ့ ၈ ပတ်အကြာမှာမှ တင်ပါးဆုံတွင်း အာထရာဆောင်း ရိုက်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ပါတယ်။ အရည်အိတ်တွေဟာ ကြီးမလာဘူး သို့မဟုတ် သူ့အလိုလို ပျောက်သွားမယ်ဆိုရင် ခွဲစိတ်ကုသစရာမလိုပါဘူး။ သွေးဆုံးပြီးတဲ့လူနာတွေကတော့ အာထရာစောင်းရိုက်တာအပြင် ၃ လ၊ ၆ လ မှာ ၁ ကြိမ် CA125 စစ်တာမျိုးလုပ်ရပါမယ်။

အရည်အိတ်ဟာ မပျောက်သွားဘူး၊ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေပါရှိတယ်ဆိုရင်တော့ ကုသဖို့လိုအပ်ပါမယ်။ ကင်ဆာမဖြစ် စေနိုင်တဲ့ အရည်အိတ်တွေကို အရွယ်အစား ၄-၅ စင်တီမီတာလောက်ရှိလာချိန်မှာ ဖယ်ရှားဖို့လိုပါတယ်။ အရည်အိတ် ဟာ နောက်ထပ်ရောဂါတွေကို ထပ်ဖြစ်စေနိုင်လား၊ ပေါက်ထွက်တော့မှာလား စတဲ့အခြေအနေတွေကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရပါမယ်။

ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိုးဖောက်မှုအနည်းဆုံးခွဲစိတ်နည်းလမ်းပုံစံ (MIS)တစ်ခု ဖြစ်တဲ့ မှန်ပြောင်းဖြင့်ခွဲစိတ်ခြင်းမှာ လူနာရဲ့ ဝမ်းဗိုက်နဲ့ တင်ပါးဆုံအတွင်းပိုင်းကိုယ်တွင်း အင်္ဂါတွေရဲ့ အခြေအနေကို အသေးစိတ်သိနိုင်ဖို့အတွက် ကင်မရာအသေးလေးတစ်လုံးကိုအသုံးပြုပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်မှာ ဆရာဝန်တွေဟာ အသားစထုတ် စစ်ဆေး ခြင်းနဲ့ အရည်အိတ်ဖယ်ရှားခြင်းတို့ကိုလည်း လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ဒီခွဲစိတ်မှုပုံစံမှာ ခွဲရာသေးသေးလေးတွေသာ ရှိမှာဖြစ်ပြီး နာကျင်မှုနည်းကာ မြန်မြန်သက်သာပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်တွေအတွင်းမှာ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တဲ့ မှန်ပြောင်းဖြင့်ခွဲစိတ်ခြင်းနည်းလမ်းသုံးခု ဟာ အောက်ပါတိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။

• သမားရိုးကျ မှန်ပြောင်းဖြင့်ခွဲစိတ်ခြင်း –  ဗိုက်မှာ နှစ်ချက်ကနေ လေးချက်လောက်သာ ခွဲရာပေး ဖို့လိုပါတယ်။
• တစ်ချက်ထဲ ခွဲတဲ့ မှန်ပြောင်းဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသမှု – ဒီခွဲစိတ်မှုအတွက် ကျွမ်းကျင်တဲ့ခွဲစိတ်ဆရာဝန်တွေနဲ့ အထူးကိရိယာတွေလိုအပ်ပါတယ်။ သမာရိုးကျခွဲနည်းနဲ့မတူတာက ဒီခွဲစိတ်မှုပုံစံမှာ ခွဲရာဟာ တစ်ခုထဲ သာကျန်ခဲ့မှာဖြစ်ပါတယ်။ ခွဲမှုကြောင့်ဖြစ်တဲ့အနာ သက်သာသွားပြီဆိုတာနဲ့ ခွဲစိတ်ရာဟာ ချက်နဲ့လိပ်ကာ ပျောက်သွားမှာဖြစ်တာကြောင့် မြင်နိုင်ရလောက်တဲ့အမာရွတ်မျိုးကျန်ခဲ့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
• NOTES နည်းစနစ်သုံး မှန်ပြောင်းဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသနည်း – ဒီခွဲစိတ်မှုပုံစံဟာ တခြားမှန်ပြောင်းသုံးခွဲ နည်းတွေ ထက်နာကျင်မှုပိုနည်းကာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ခွဲစိတ်ဆရာဝန်တွေလိုအပ်ပါတယ်။ NOTES (natural orifice transluminal endoscopic surgery) ဟာအမာရွတ်မကျန်တဲ့ မှန်ပြောင်းသုံးခွဲစိတ်ကုသနည်း ဖြစ်ပြီး မွေးလမ်းကြောင်းကနေတစ်ဆင့်လုပ်ဆောင်မှာဖြစ်တာကြောင့် အရေပြားပေါ်မှာ ဘာအမာရွတ် မှကျန် မှာမဟုတ်ပါဘူး။ NOTES နည်းစနစ်နဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေအကြောင်းပိုမိုသိရှိလိုပါက ဒီနေရာကို နှိပ်ပါ။

လူနာတစ်ဦးရဲ့ သား ဥအိမ်အရည်အိတ်ဟာ ပျောက်သွားတယ် သို့မဟုတ် အောင်အောင်မြင်မြင်ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားနိုင် တယ်ဆိုရင် နောက်ထပ်ဓာတ်မှန်ရိုက်စစ်ဆေးခြင်းတွေ ထပ်လုပ်ဖို့မလိုအပ်ပါဘူး။ သားအိမ်အတွင်းသား တစ်သျှူးများ သားဥအိမ်တွင်သွားရောက်စုပုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်တဲ့အရည်အိတ်နဲ့ ရာသီစက်ဝန်းတစ်ခုမှာသဘာဝ အတိုင်းဖြစ်ပေါ်နေသော အရည်အိတ်တွေဟာ နောင်တစ်ချိန်မှာ ထပ်ဖြစ်လာနိုင်ခြေ ရှိတဲ့ အရည်အိတ်ပုံစံတွေဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုအရည်အိတ်တွေ ထပ်ဖြစ်လာခြင်းကို ဆရာဝန်တွေက သန္ဓေတားဆေးပေး ခြင်းသို့မဟုတ် ဟော်မုန်းကုထုံးဆိုင်ရာ တခြားပုံစံတွေအသုံးပြုခြင်းနဲ့ ကုသပါတယ်။

References

1. Ovarian Cysts. Available from https://www.acog.org/-/media/For-Patients/faq075.pdf?dmc=1&ts=20160715T0457458092. Accessed on July 20, 2016.
2. Ovarian Cysts. Available from http://www.hopkinsmedicine.org/gynecology_obstetrics/specialty_areas/gynecological_services/conditions/ovarian_cysts.html. Accessed on July 20, 2016.
3. Can ovarian cysts become cancerous?. Available from http://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancers-in-general/cancer-questions/can-ovarian-cysts-become-cancerous. Accessed on July 20, 2016
4. Ovarian Cysts: Beyond the basics. Available from http://www.uptodate.com/contents/ovarian-cysts-beyond-the-basics. Accessed on July 20, 2016