မိသာသစုရဲ့အမလေဆိုသရောဂါ(သို့)အူမကဌီသကင်ဆာ

မိသာသစုရဲ့အမလေဆိုသရောဂါ(သို့)အူမကဌီသကင်ဆာ

အနဟစ်ချုပ်

  • အူမကဌီသကင်ဆာဟာ ယေဘုယျအာသဖဌင့် လူတစ်ညသချင်သစီရဲ့ မူမမဟန်တဲ့ အခဌေခံ အလေ့အကျင့်မျာသမဟ ပေါ်ပေါက်လာတာဖဌစ်ပါတယ်။ အူမကဌီသ ကင်ဆာဗီဇမျာသရဲ့ (၅)ရာခိုင်နဟုန်သမဟ (၁၀) ရာခိုင်နဟုန်သဟာ မျိုသရိုသလိုက်တတ်ပါ တယ်။ ဒါပေမယ့်လည်သ လူတစ်ညသချင်သစီရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အခဌေအနေ အပေါ် မူတည်ပဌီသ မျိုသဗီဇပါလာတတ်သလို မျိုသဗီဇမပဌတာမျိုသလည်သရဟိပါတယ်။
  • ကိုယ့်ရဲ့မိသာသစုဝင် (မိဘ၊ ညီအကိုမောင်နဟမ၊ သာသသမီသ) ထဲမဟာ နဟစ်ညသဟာ ကင်ဆာရောဂါဖဌစ်ဖူသခဲ့လျဟင် (သို့) အသက်(၅၀)အောက် မိသာသစုဝင် တစ်ညသမဟာ ကင်ဆာရောဂါဖဌစ်ဖူသခဲ့တယ်ဆိုလျဟင် အသက်(၅၀) မတိုင်ခင်မဟာ အူမကဌီသမဟန်ပဌောင်သကဌည့်ခဌင်သ(Colonoscopy) ကို လုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။
  • အူမကဌီသကင်ဆာဟာ ကျလမ်သနေတဲ့အခဌေအနေ(သို့) ထိန်သချုပ်လို့မရတဲ့ ပမာဏအထိ ပျံ့နဟံ့သလာသတဲ့အချိန်မဟသာ ရောဂါကိုအတည်ပဌုနိုင်တာဖဌစ်ပါတယ်။

လူတိုင်သလူတိုင်သမဟာသန္ဓေပဌောင်သတတ်တဲ့မျိုသရိုသဗီဇရဟိကဌပါတယ်...

ကျလန်တော်တို့ရဲ့ခန္ဓာကိုယ်မဟာ ဘီလျံနဲ့ချီတဲ့ ဆဲလ်တလေ စုဖလဲ့ထာသပါတယ်။ ၎င်သ ဆဲလ်တစ်မျိုသချင်သစီမဟာတလေ့ရတဲ့ ဗီဇကုဒ်(Genetic Code) အပေါ်မူတည်ပဌီသ မတူညီတဲ့လုပ်ဆောင်ချက်မျာသကို ဆောင်ရလက်ဖို့ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ပဌောင်သလဲ လာပါတယ်။ ဗီဇကုဒ်(Genetic Code) လို့ လူသိမျာသတဲ့ တစ်နည်သအာသဖဌင့် ဗီဇဂျင်သ(Genes) မျာသဟာ မိဘထံမဟ သာသသမီသမျာသဆီ ပါလာတတ်ပဌီသ မဌင်နိုင်တဲ့ဗီဇပုံစံ၊ မမဌင်နိုင်တဲ့ဗီဇပုံစံ စသဖဌင့် အမျိုသမျိုသ ရဟိတတ်ပါတယ်။  မဌင်နိုင်တဲ့ဗီဇပုံစံ လို့ ဆိုရာမဟာ ဥပမာအာသဖဌင့် လူတို့ရဲ့ မျက်နဟာပုံစံ၊ အသလင်အပဌင်၊ ဆံပင်အရောင်၊ အပဌုံသ စတာတလေဖဌစ်ပါတယ်။ မမဌင်နိုင်တဲ့ဗီဇပုံစံမျာသကတော့ မတည့်တဲ့ ဆေသဝါသမျာသ၊ မတည့်တဲ့ အစာသအသောက်အပဌင် ကင်ဆာလိုမျိုသ ရောဂါမျာသ ဖဌစ်နိုင်ခဌေ မျာသပဌာသခဌင်သ စတဲ့အချက်တလေပဲဖဌစ်ပါတယ်။

ကျလန်တော်တို့ရဲ့အနီသတစ်ဝိုက်မဟာ ဗီဇကုဒ်ကို သက်ရောက်မဟုရဟိတဲ့ မလေသရာပါ မူမမဟန်မဟုမျာသအပါအဝင် ပတ်ဝန်သကျင်ဆိုင်ရာပဌောင်သလဲမဟုနဲ့ အဆိပ်အတောက်တလေ ရဟိ နေပါတယ်။ ဒါတလေအာသလုံသဟာ နေ့စဉ်အခဌေခံအကဌောင်သအရင်သနဲ့ မျိုသရိုသဗီဇပဌောင်သလဲမဟုကို အချက်မပဌဘဲ လဟုံ့ဆော်နိုင်ခဌေရဟိပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်မဟာ တိုသတက်ပဌောင်သလဲမဟုကို ဆန့်ကျင်တာသဆီသဖို့ လုံလောက်တဲ့ ဓာတ်တိုသ ဆန့်ကျင်ပစ္စည်သ(Antioxidants) တလေမရဟိဘူသ (သို့) တိုသတက်ပဌောင်သလဲမဟုအတလက် အဖဌေရဟာဖို့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဗီဇဂျင်သ(Genes)   ပဌုပဌင်မဟုနဲ့ ထိန်သသိမ်သမဟုစနစ် မလုပ်ဆောင် နိုင်ဘူသဆိုရင် ကင်ဆာအဖဌစ်ကဌီသထလာသလာနိုင်ပါတယ်။

ဗီဇဂျင်သ(Genes) အမျိုသပေါင်သ (၂၀၀၀၀) ရဟိတဲ့အနက် ကင်ဆာနဲ့ဆက်စပ်လျက်ရဟိ တဲ့ ဗီဇဂျင်သ(Genes) အရေအတလက်ဟာ (၅၀၀)လောက်ရဟိပါတယ်။ ဒီလို ဗီဇဂျင်သ (Genes) တလေကို အောက်ပါအတိုင်သ အုပ်စု(၂)စု ခလဲခဌာသသတ်မဟတ်နိုင်ပါတယ်။

  • ကင်ဆာဖဌစ်စေသောဗီဇဂျင်သ (Oncogenes) - ၎င်သ ဗီဇဂျင်သမျာသဟာ ကဌီသထလာသမဟုကိုလဟုံ့ဆော်ပေသ တဲ့ ဗီဇဂျင်သမျာသဖဌစ်ပဌီသ မထိန်သသိမ်သနိုင်တော့တဲ့ ပမာဏအထိ ခလဲထလက်သလာသပါတယ်။
  • အကျိတ်ဖဌစ်တည်မဟုကိုဟန့်တာသပေသသည့်ဗီဇဂျင်သ(Tumor Suppressor Genes) - ၎င်သ ဗီဇဂျင်သမျာသဟာ ပျက်စီသနေတဲ့ DNA ကို ပဌုပဌင်ရာမဟာ ကူညီ ပေသပဌီသ  ဆဲလ်တိုသပလာသခဌင်သကို ဟန့်တာသပေသပါတယ်။ Tumor Suppressor Genes အဖဌစ်ပဌောင်သလဲလာမယ် (သို့) မူမမဟန်မဟုတလေ ဖဌစ်လာမယ်ဆိုရင် လည်သ ကင်ဆာဖဌစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဘယ်သူတလေမဟာအူမကဌီသကင်ဆာဖဌစ်နိုင်ခဌေမျာသလဲ?

  • ပထမအချက်အနေနဲ့ပဌောရရင် မူမမဟန်တဲ့အပဌုအမူဆိုင်ရာအလေ့အကျင့် (သို့) နေထိုင်မဟုအခဌေအနေတလေ ရဟိသူတိုင်သ အူမကဌီသကင်ဆာ ဖဌစ်နိုင်ပါ တယ်။ ဥပမာ အာသဖဌင့် မကဌာခဏဝမ်သချုပ်ခဌင်သ၊ ဟင်သသီသဟင်သရလက်လုံလုံ လောက်လောက် စာသသုံသမဟုမရဟိခဌင်သ၊ မီသသလေသနဲ့ကင်ထာသတဲ့အစာသအစာတလေ ပုံမဟန်စာသသုံသခဌင်သ စတဲ့ အလေ့အကျင့်တလေဖဌစ်ပါတယ်။ တခဌာသအချက် တလေ အနေနဲ့ အရက် သောက်ခဌင်သ၊ ဆေသလိပ်သောက်ခဌင်သ၊ ကာလရဟည်ကဌာ စိတ်ဖိစီသမဟုမျာသခဌင်သ၊ အသက်(၅၀) နောက်ပိုင်သ စတာတလေပဲဖဌစ်ပါတယ်။
  • ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ မိသာသစုဝင် နဟစ်ညသအထက်မဟာ အူမကဌီသကင်ဆာ၊ ရင်သာသကင်ဆာ၊ သာသအိမ်ကင်ဆာ၊ အဆုတ်ကင်ဆာ၊ စအိုကင်ဆာ စတဲ့ ကင်ဆာရောဂါတလေရဟိခဲ့ဖူသရင်လည်သ အူမကဌီသကင်ဆာဖဌစ်နိုင်ခဌေရဟိပါတယ်။ မိသာသစုဝင်တစ်ညသညသဟာ အသက်(၅၀) မတိုင်ခင်မဟာ ကင်ဆာရောဂါ ရဟိတယ် ဆိုရင်တောင် အူမကဌီသကင်ဆာဖဌစ်နိုင်ပါတယ်။
  • မိသာသစုဝင်တစ်ညသညသမဟာ မလေသရာပါကင်ဆာရောဂါ ရဟိတယ်ဆိုရင်လည်သ ကျန်တဲ့သူတလေမဟာ အူမကဌီသကင်ဆာဖဌစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကဌောင့် ဒီလိုအမျိုသအစာသအုပ်စုမဟာပါဝင်သူတိုင်သအနေနဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ နောက်ဆုံသ ပေါ် ပုံရိပ်စစ်ဆေသမဟုနည်သပညာတစ်ခုဖဌစ်တဲ့ NBI(Narrow Band Imaging) နည်သပညာအသုံသပဌုပဌီသ အူမကဌီသကင်ဆာစစ်ဆေသဖို့ အကဌံပဌုတိုက်တလန်သ ထာသပါ တယ်။ ဒီနည်သပညာဟာ တိကျမဟု နဟစ်ဆမဌင့်မာသကဌောင်သလည်သ တလေ့ရဟိထာသပါတယ်။  ပိုမိုဖတ်ရဟုရန်ဒီနေရာကိုကလစ်နဟိပ်ပါ။

 

တိကျမဟုကုထုံသဆေသပညာ(Precision Medicine) ဟာ အူမကဌီသကင်ဆာကို အောက်ပါနည်သလမ်သနဟစ်ခုဖဌင့် ကာကလယ်နိုင်တဲ့အပဌင် ကဌိုတင်ခန့်မဟန်သနိုင်ပါတယ်။

  • ကိုယ့်မိသာသစုဝင်တစ်ညသညသမဟာအူမကဌီသကင်ဆာရဟိခဲ့ဖူသသူမျာသ

သာမန်လူမျာသထက်စာရင် မိသာသစုဝင်တစ်ညသညသမဟာ အူမကဌီသကင်ဆာရဟိခဲ့ဖူသသူမျာသ ဟာ ပိုပဌီသ ရောဂါဖဌစ်နိုင်ခဌေမျာသပါတယ်။ ဒါကဌောင့် ဒီလိုအခဌေအနေမဟာရဟိတယ်ဆို ရင် သေချာစစ်ဆေသ ဆလေသနလေသတိုင်ပင်ဖို့ ဆရာဝန်မျာသမဟ အကဌံပဌုထာသပါတယ်။ ဒါ့အပဌင် အသက်(၅၀) မတိုင်ခင်မဟာ အူမကဌီသမဟန်ပဌောင်သကဌည့်ဖို့ကိုလည်သ တိုက်တလန်သထာသပါတယ်။ တကယ်လို့ လူတစ်ယောက်မဟာ အူမကဌီသကင်ဆာ ရဟာဖလေတလေ့ရဟိတယ်ဆိုရင် ရဟာဖလေတလေ့ရဟိချိန်ကနေ (၁၀) နဟစ် နုတ်ပဌီသ သာသသမီသမျာသ ကို စစ်ဆေသ ဖို့လိုပါတယ်။ ဥပမာ- မိသာသစုတစ်ခုမဟာ ဖခင်ဟာ အသက်(၄၀) မဟာ အူမကဌီသ ကင်ဆာဖဌစ်ကဌောင်သ ရဟာဖလေတလေ့ရဟိခဲ့တယ်ဆိုရင် မလေသဖလာသလာတဲ့ သာသသမီသ ကို အသက် (၃၀) ( အသက်(၄၀) မတိုင်ခင်(၁၀)နဟစ်) မဟာ ရဟာဖလေစစ်ဆေသရမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။

  • မိသာသစုဝင်ထဲမဟာ အူမကဌီသကင်ဆာဖဌစ်ပလာသမဟု မရဟိဖူသသူမျာသ

ကိုယ့်မိသာသစုဝင်ထဲမဟာ အူမကဌီသကင်ဆာမရဟိဘူသဆိုပဌီသ ပေါ့ပေါ့လျော့လျော့ မနေလိုက်ပါနဲ့။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ လူတစ်ယောက်ဟာ မလေသရာပါ ကင်ဆာ ဗီဇဂျင်သ မပါလာဘူသလို့ ပဌောလို့မရသလို ပါလာတယ်လို့လည်သ ပဌောလို့မရပါ ဘူှ။ ဒါဟာ လူတစ်ညသချင်သစီရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ဖလဲ့စည်သမဟုအနေအထာသ အပေါ်မဟာ မူတည်ပါတယ်။ ကျလန်တော်တို့ရဲ့မိဘမျာသမဟာ ကင်ဆာဗီဇဂျင်သ ပါလာပဌီသ ကိုယ်တိုင် မပဌတာမျိုသလည်သ ရဟိတတ်ပါတယ်။ အကောင်သဆုံသ ကာကလယ်မဟုနည်သလမ်သကတော့ အူမကဌီသကင်ဆာ ရဟိ မရဟိ စစ်ဆေသကဌည့်ဖို့ပါပဲ။ ဖဌစ်နိုင်ခဌေမျာသသူမျာသအနေနဲ့ သလေသစစ်ဆေသခဌင်သ၊ တံတလေသနမူနာယူစစ်ဆေသခဌင်သ၊ ပါသမဟာပါဝင်တဲ့ဆဲလ်မျာသကို ဓာတ်ခလဲခန်သမဟာစစ်ဆေသခဌင်သ စတဲ့နည်သလမ်သမျာသနဲ့ စစ်ဆေသနိုင်ပါတယ်။ ဒီလို စစ်ဆေသမဟုနည်သလမ်သမျာသအတလက် မစစ်ဆေသခင် အရည်နဲ့ အစာသအစာမျာသ ကဌိုတင် ရဟောင်ထာသဖို့ မလိုအပ်ပါဘူသ။ စစ်ဆေသမယ်ဆိုရင် ရက်(၃၀) အတလင်သ ရလဒ်ထလက်ပေါ်မဟာပါ။

အူမကဌီသကင်ဆာအတလက် တိကျမဟုကုထုံသဆေသပညာနဲ့ ကုသလို့ရတဲ့ နည်သလမ်သ တလေ အမျာသကဌီသရဟိနေပဌီဖဌစ်ပါတယ်။

  • ပစ်မဟတ်ထာသကုထုံသ(Targeted Therapy) - ဒီနည်သလမ်သကတော့ အကောင်သ အတိုင်သရဟိနေတဲ့ ဆဲလ်တလေကို မထိခိုက်စေဘဲ ကင်ဆာဆဲလ် တလေကို တိုက်ထုတ်ပစ်တဲ့နည်သလမ်သပဲဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနည်သလမ်သဟာ ကုသမဟု ကိုအောင်မဌင်စေသလို လူနာရဲ့ အသက်ဘဝတာကို ရဟည်ကဌာအောင် ထိန်သထာသနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပဌင် ဒီနည်သလမ်သဟာ ခီမိုဆေသ သလင်သခဌင်သရဲ့ နောက်ဆက်တလဲ ဘေသဒုက္ခဆိုသကျိုသမျာသကိုလည်သ လျဟော့ချပေသနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုဆေသတလေအသုံသမပဌုခင်မဟာ ဆရာဝန်မျာသအနေနဲ့ ဆေသကို အကျိုသရဟိစလာတုန့်ပဌန်နိုင်မယ့် မျိုသရိုသဆိုင်ရာစစ်ဆေသမဟုမျာသကို လုပ်ဆောင် ကောင်သ လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။
  • အူမကဌီသကင်ဆာအတလက်ကိုယ်ခံအာသကုထုံသ - ဒီနည်သလမ်သအရ ကင်ဆာ ဖဌစ်စေတဲ့ဆဲလ်မျာသဟာ ဆေသဝါသမျာသအပေါ်တုန့်ပဌန်မဟုကို တိုသတက်အောင်လုပ်ဆောင်ပေသပါတယ်။ ကိုယ်ခံအာသကုထုံသ ဟာ သလေသဖဌူဥကိုပလာသထာသတဲ့ပဋိပစ္စည်သတစ်မျိုသ ( Monoclonal Antibodies) ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုသစုံရဟိပဌီသ ခန္ဓာကိုယ်မဟာရဟိနေပဌီသသာသ ပဋိပစ္စည်သကို အတုခိုသ ထာသ တာဖဌစ်ပါတယ်။  နောက်တစ်နည်သကတော့ Immune Checkpoint Inhibitors ခေါ် ခုခံအာသ ဆေသတစ်မျိုသဖဌစ်ပါတယ်။ ၎င်သဆေသဟာ ကျလန်တော်တို့ ကိုယ်ခံအာသစနစ်မဟ ကင်ဆာဆဲလ်ကို တိုက်ဖျက်နိုင်တဲ့ စလမ်သရည်ကို ရလေသထုတ်ပေသပါတယ်။ ဒါကဌောင့် ဒီနည်သလမ်သဟာ လူနာအတလက် ပိုမိုသက်တမ်သရဟည်ကာ ပိုမိုကျန်သမာတဲ့ ဘဝတစ်ခုကို ရရဟိစေမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။

အဆင့်သတ်မဟတ်ချက်