Chimeric antigen receptor (CAR) T-cell ကုထုံးဆိုတာကတော့ သွေးကင်ဆာရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေးမှာ အလွန်အားထားရပြီး အလားအလာကောင်းမွန်တဲ့ အဆင့်မြင့် ခုခံအား ကုထုံးတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါ တယ်။ အဆိုပါကုထုံးဟာ လူနာရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက T ဆဲလ်များကို ပြုပြင်မွမ်းမံပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခြင်းဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ်များကို တိတိကျကျ ရှာဖွေတိုက်ခိုက်နိုင်ရေး ကိုယ်ခံအား စနစ်ကို စွမ်းရည်မြှင့်တင်ပေးလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ကုထုံးဟာဆိုရင် သွေးကင်ဆာ ဝေဒနာခံစားနေရတဲ့ ကလေးငယ်တွေအတွက် မျှော်လင့်ချက်ရောင်ခြည်ကို ပေးစွမ်းနိုင်တဲ့အပြင်၊ အခြားသော ကင်ဆာအမျိုးအစားများ ကိုပါ ကုသနိုင်ဖို့ လက်တွေ့စမ်းသပ်လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန် လမ်းစများကိုလည်း ဖော်ဆောင်ပေးလျက် ရှိပါတယ်။
T ဆဲလ်များ ဆိုတာကတော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိ ပိုးဝင်ကူးစက်မှုများနှင့် ကင်ဆာ ကဲ့သို့သော ရောဂါဝေဒနာတွေကို တိုက်ဖျက်ပေးတဲ့ ထူးခြားသွေးဖြူဥဆဲလ်များပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့က ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ လှည့်လည်သွားလာနေကြပြီး မကောင်းတဲ့ဆဲလ်တွေကို ရှာဖွေဖျက်ဆီးပစ်လေ့ ရှိပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ဖျားတဲ့အခါ ဖြစ်နေတဲ့ အကြောင်းအရင်းအမြစ်ကို ရှာဖွေတိုက်ဖျက်ဖို့အတွက် T ဆဲလ်တွေ ထွက်လာကြပါတယ်။ ပြီးတော့သူတို့က တိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးတဲ့ ပိုးဝင်ကူးစက်မှုတွေကိုလည်း မှတ်မိနေတတ်ကြတာမို့ နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်ဖျားတယ် ဆိုရင် အဆိုပါပိုးကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ပြီး ဟန့်တားပေးနိုင်ကြပါတယ်။
CAR T-cell ကုထုံးဆိုတာကတော့ ကင်ဆာဆဲလ်တွေကို ရှာဖွေဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းရှိတဲ့ T ဆဲလ်တွေရဲ့ စွမ်းရည်ကို ပိုမိုမြင့်မားလာစေရေး လုပ်ဆောင်ပေးတဲ့ ဆန်းသစ်ကင်ဆာကုထုံးတစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ အဆိုပါကုထုံးမှာ T ဆဲလ်တွေ ပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျ ရှာဖွေနိုင်စွမ်း မြင့်မားလာစေဖို့အတွက် သူတို့ရဲ့ မျိုးရိုးဗီဇကို ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ အဆင့်မြှင့်တင် ပြုပြင်မွမ်းမံပြီး Chimeric Antigen Receptors (CARs) လို့ခေါ်တဲ့ ကင်ဆာပစ်မှတ်ရှာလက်ခံစနစ်များကို ဖြစ်ပေါ်လာစေဖို့ ပြုလုပ်ရပါတယ်။ ဒီကုထုံးဟာ ကင်ဆာဆဲလ် များနှင့် သာမန်ဆဲလ်များကို ခွဲခြားရခက်ခဲတဲ့ စိန်ခေါ်မှုကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်တာမို့ ကင်ဆာကုသရေးကဏ္ဍမှာ အလွန်အလားအလာကောင်းတဲ့ ချဉ်းကပ်မှုပုံစံသစ်တစ်ခု ဖြစ်လာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
CAR T-cell ကုထုံးက ကင်ဆာဆဲလ်များပေါ်မှာရှိနေတဲ့ တိကျသောပရိုတင်းတွေကို ခွဲခြား မှတ်မိနိုင်စွမ်း ရှိတဲ့ Chimeric Antigen Receptors (CARs) လို့ခေါ်တဲ့ ကင်ဆာပစ်မှတ်ရှာလက်ခံစနစ်တွေ ထွက်လာစေဖို့ T ဆဲလ်တွေကို မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပြုပြင်မွမ်းမံပြီး အလုပ်လုပ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူနာရဲ့ မိဘ သို့မဟုတ် မွေးချင်းမောင်နှမထံမှ T ဆဲလ်များကို စုဆောင်းရယူပြီးနောက်၊ ကင်ဆာဆဲလ်များပေါ်က တိကျသော ပရိုတင်းများနှင့် တွဲဆက်နိုင်စွမ်းရှိစေရန် CARs ကင်ဆာပစ်မှတ်ရှာလက်ခံစနစ်တွေ ထွက်လာ အောင် ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ ပြုပြင်ဖန်တီးရပါတယ်။ ပြီးတော့မှ ဒီလိုပြုပြင်မွမ်းမံထားတဲ့ CAR T-ဆဲလ်များကို အရေအတွက် ပိုမိုပွားများလာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးပြီး လူနာရဲ့ သွေးကြောထဲသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်း ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
CAR T-cell ကုထုံးများဟာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ကင်ဆာအမှတ်အသားဆဲလ် (antigens) များကို တိတိကျကျ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်နိုင်ရန်အတွက် လူနာတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် သီးသန့် ပြုပြင်ဖန်တီးယူရပါတယ်။ ဥပမာ - သွေးကင်ဆာ နှင့် ပြန်ရည်ကျိတ်ကင်ဆာ အချို့အမျိုးအစားများတွေဆိုရင် ကင်ဆာဆဲလ်များမှာ CD19 လို့ ခေါ်တဲ့ ပဋိပစ္စည်းတစ်မျိုး ရှိနေတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် CAR T-cell ကုထုံးများကို အဆိုပါ CD19 ပဋိပစ္စည်းနှင့် တွဲဆက်ပြီး တိုက်ခိုက်ပစ်နိုင်ဖို့ ပုံစံထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်တာမို့ အဆိုပါ ပဋိပစ္စည်း မရှိတဲ့ အခြားကင်ဆာအမျိုးအစားများအတွက်မူ ထိရောက်မှု မရှိနိုင်ပါ။
ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ရောက်ရှိသွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် CAR T-ဆဲလ်တွေဟာ ကင်ဆာဆဲလ်များကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ခွဲခြားသိမြင်ပြီး ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်နိုင်ကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ အားကောင်းပြီး ပြင်းထန်တဲ့ ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကို စတင်လှုံ့ဆော်ပေးပြီး ကင်ဆာဆဲလ်များကို ပျက်စီးသွားစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ ဒီလို လူနာတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် သီးသန့်လုပ်ဆောင်ရတဲ့ ချဉ်းကပ်မှုပုံစံဟာ ကင်ဆာကို တိုက်ဖျက်ဖို့ လူနာရဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်အသုံးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တိကျသော ပစ်မှတ်ရှိကာ အစွမ်းထက်တဲ့ ကုသမှုရွေးချယ်ခွင့်တစ်ရပ်ကို ဖော်ဆောင်ပါတယ်။ CAR T-cell ကုထုံးဟာ အထူးသဖြင့် အခြားကုသမှုနည်းလမ်းများဖြင့် အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့တဲ့ အခြေအနေများမှာ သိသာထင်ရှားတဲ့ ထိရောက်မှုကို ပြသနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါကုထုံးဟာ သွေးကင်ဆာ၊ ပြန်ရည်ကျိတ်ကင်ဆာနှင့် ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ကင်ဆာကဲ့သို့သော သွေးနှင့်သက်ဆိုင်တဲ့ ကင်ဆာရောဂါများကို ကုသရန်အတွက် အမေရိကန် အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာန (USA FDA) ရဲ့ အသိအမှတ်ပြု ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိထားပြီး ဖြစ်တာမို့ အဆိုပါ ရောဂါဝေဒနာများကို ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ လူနာများအတွက် မျှော်လင့်ချက်ရောင်ခြည်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
CAR T-cell ကုထုံးဟာ ပုံမှန်ကုသနေကျနည်းလမ်းများဖြင့် အောင်မြင်မှုမရရှိဘဲ ရောဂါတစ်ကြော့ပြန် ဖြစ်ပေါ်လာသော သို့မဟုတ် ကုသမှုကို တုံ့ပြန်မှုမရှိတော့သော သွေးနှင့် ပြန်ရည်ကျိတ် ကင်ဆာဝေဒနာရှင် ကလေးငယ်အချို့အတွက် ညွှန်းဆိုထားတဲ့ ကုထုံးဖြစ်ပါတယ်။ သွေးဖြူဥကင်ဆာ အပြင်းစား၊ ဘီဆဲလ်များ ကြီးထွားလာသော နန်း-ဟော့ချ်ကင် ပြန်ရည်ကျိတ်ကင်ဆာ Large B cell non-Hodgkin's Lymphoma နှင့် အာရုံကြောဆဲလ် ကင်ဆာကဲ့သို့သော အဖုအကျိတ်ကင်ဆာများ ပါဝင်ပါတယ်။
မိမိရဲ့ ကလေးဟာ CAR T-cell ကုထုံး ခံယူဖို့ သင့်တော်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန်အတွက် ကလေးကင်ဆာ အထူးကုဆရာဝန် နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကာ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ရပါမယ်။ ဒီလိုဆုံးဖြတ်ရာမှာ ကင်ဆာအမျိုးအစား၊ ရောဂါအဆင့်၊ ယခင်ကုသခဲ့ဖူးသော နည်းလမ်းများနှင့် လူနာရဲ့ ယေဘုယျကျန်းမာရေးအခြေအနေ စတဲ့အချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွမ်းကျင်သူများရဲ့ အကြံဉာဏ်နှင့် မိမိနှင့်ကိုက်ညီ အဆင်ပြေမယ့် လမ်းညွှန်မှုများကို ရရှိနိုင်ဖို့အတွက် ဆေးရုံရက်ချိန်းရယူ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
CAR T-cell ကုသမှုအပိုင်းမှာ အထူးပြုကျွမ်းကျင်ကြတဲ့ ဝါရင့်ဆရာဝန်များနှင့် သူနာပြုအဖွဲ့များဟာ အဆိုပါ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး လက္ခဏာများကို ချက်ချင်း သိရှိနားလည်နိုင်ပြီး အချိန်မီ ကုသပေးနိုင်ကြပါတယ်။ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ပြင်းထန်ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို စနစ်တကျ ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် CAR T-cell ကုထုံး ခံယူနေစဉ်အတွင်း အနီးကပ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားတဲ့ စံ စောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များအတိုင်း တိတိကျကျ လိုက်နာဆောင်ရွက်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
စာတမ်း ထုတ်ဝေရာ အရင်းအမြစ်များ
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Hongeng+S&cauthor_id=36427475
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ejh.13906
https://www.astctjournal.org/article/S1083-8791(06)00181-9/fulltext
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1705342
https://www.nstda.or.th/nac/2019/images/seminar/date28/28-experience-04.pdf
https://www.researchgate.net/profile/Suradej-Hongeng
ကျွန်တော်တို့၏ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုများအတွက် အရင်းအမြစ်များ
https://www.gnptbio.com/ม-มหิดล-แถลงผลสำเร็จในกา/
้https://www.gnptbio.com/car-t-cell-ความหวังผู้ป่วยโรคมะเ/
Car-T Cell နှင့် သက်ဆိုင်သော အရင်းအမြစ်များ
https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/immunotherapy/types/CAR-T-cell-therapy
https://www.pennmedicine.org/cancer/navigating-cancer-care/treatment-types/immunotherapy/what-is-car-t-therapy
https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/treatment-types/immunotherapy/car-t-cell1.html
https://research.medicine.psu.ac.th/rsmu/media/upload/AB_Book2022.pdf
ဆောင်းပါးများ