กิจกรรมบำบัด สำหรับเด็กดาวน์ซินโดรม เพื่อเสริมสร้างพัฒนาการเพื่อชีวิตที่สมบูรณ์

• กิจกรรมบำบัดช่วยเสริมพัฒนาการแบบองค์รวมให้กับเด็กดาวน์ซินโดรม ทั้งการเคลื่อนไหว ทักษะชีวิต ภาษา และการเรียนรู้
• กิจกรรมบำบัด (Occupational therapy) คือ การดูแลแบบบูรณาการ มีการประเมิน  ตั้งเป้าหมาย  ทำงานกับทีมสหสาขาวิชาชีพ ออกแบบกิจกรรมเฉพาะบุคคล 
• หลักการบำบัดที่โรงพยาบาลเด็กสมิติเวช และนักกิจกรรมบำบัดจะสอนผู้ปกครอง เพื่อเป็นทักษะนำกลับไปฝึกต่อเนื่องที่บ้านแบบสั้น ๆ อย่างสม่ำเสมอ เพิ่มความสามารถในการช่วยเหลือตนเองและใช้ชีวิตประจำวันได้

เด็กที่มีภาวะดาวน์ซินโดรมมักเผชิญความท้าทายด้านการเคลื่อนไหว การสื่อสาร และการเรียนรู้ อย่างไรก็ดี หากได้รับการดูแลและการกระตุ้นพัฒนาการที่เหมาะสมตั้งแต่วัยเริ่มต้น เด็ก ๆ สามารถพัฒนาและใช้ศักยภาพของตนได้อย่างเต็มที่

• ด้านการเคลื่อนไหว : กล้ามเนื้อมัดใหญ่ (Gross Motor) ไม่แข็งแรง ทำให้การนั่ง ยืน หรือเดินล่าช้า รวมถึงกล้ามเนื้อมัดเล็ก (Fine Motor) ไม่มั่นคง ทำให้หยิบจับสิ่งของชิ้นเล็กๆ หรือเขียนหนังสือได้ไม่ถนัด
• ด้านกิจวัตรประจำวัน (Activities of Daily Living: ADLs): มีปัญหาในการทำกิจกรรมพื้นฐาน เช่น การแต่งตัว การใช้ช้อนส้อม หรือการแปรงฟัน
• ด้านภาษาและการสื่อสาร: ทำความเข้าใจคำสั่งหลายขั้นตอนได้ยาก สื่อสารด้วยท่าทางมากกว่าคำพูด และออกเสียงได้ไม่ชัดเจน
• ด้านสมาธิและการเรียนรู้: มีช่วงความสนใจที่สั้น ทำให้ไม่สามารถจดจ่อกับการเรียนได้นานเท่าที่ควร
   

งานกิจกรรมบำบัดสำหรับเด็กดาวน์ซินโดรมไม่ใช่แค่การฝึกในห้องฝึกกิจกรรมบำบัด แต่เป็นกระบวนการดูแลแบบครบวงจรและองค์รวม ตั้งแต่การประเมินอย่างเป็นระบบ การตั้งเป้าหมายร่วมกับครอบครัว (Goal Setting) การทำงานกับทีมสหสาขาวิชาชีพ และการออกแบบแผนบำบัดเฉพาะบุคคล (Individualized Intervention) ต่อเนื่องด้วยการสอนและแนะนำผู้ปกครองให้ต่อยอดที่บ้าน ครอบคลุมถึงการเคลื่อนไหว–การใช้มือ ความคิด–อารมณ์ การเรียนรู้ และทักษะชีวิตประจำวัน พร้อมทั้งประสานงานกับครอบครัว ครู และทีมสหสาขาวิชาชีพ เพื่อให้เด็กค่อย ๆ เพิ่มความสามารถในการช่วยเหลือตนเองและสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ

1) ประเมินอย่างครอบคลุม
สังเกตกล้ามเนื้อมัดใหญ่–มัดเล็ก จากการเล่น การใช้มือสองข้าง การทำ ADLs (กิน–ดื่ม/ใช้ช้อน–แก้ว แต่งตัว–ติดกระดุม/รูดซิป ฯลฯ) สมาธิ/การมีส่วนร่วม และทักษะในห้องเรียน โดยใช้การสังเกต เครื่องมือมาตรฐาน และการสัมภาษณ์ผู้ปกครอง/ครู
2) ตั้งเป้าหมายร่วมกับครอบครัว (Goal Setting)

กำหนดเป้าหมายที่วัดได้ สามารถทำได้จริง และมีความหมายต่อชีวิตประจำวัน เช่น

• สามารถ ใส่–ถอดถุงเท้าได้เองต่อเนื่อง 4 จาก 5 ครั้ง
• เขียนชื่อเล่นอยู่ในเส้นบรรทัดได้ ภายใน 1 เดือน
• นั่งทำกิจกรรมบนโต๊ะต่อเนื่อง 5 นาที โดยไม่ต้องคอยเตือน

3) วางแผนการรักษากับทีมสหสาขาวิชาชีพ
ผู้ปกครองจะร่วมวางแผนการรักษากับกุมารแพทย์ แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู นักกายภาพบำบัด นักแก้ไขการพูด นักจิตวิทยา ครูการศึกษาพิเศษ และโรงเรียน เพื่อให้แผนบำบัดเกิดขึ้นอย่างสอดคล้องต่อเนื่อง มีประสิทธิภาพ
4) ออกแบบกิจกรรมการรักษาเฉพาะบุคคล (Individualized Intervention)

• กล้ามเนื้อมัดใหญ่/ทรงตัว:
  • คลานท่าหมี เดินบนเส้น เต้นประกอบเพลง เพื่อเสริมแกนกลางลำตัวและหัวไหล่
• กล้ามเนื้อมัดเล็ก/การใช้มือ:
• บีบ–หนีบ–หมุน (ฟองน้ำ/ดินน้ำมัน/ฝาขวด)
• กิจกรรมใช้สองมือ (ร้อยเชือก ฉีก–ปะ)
• หยอดเหรียญ ลากเส้น ระบายสี ตัดตามเส้น
• งานบ้าน (รดน้ำต้นไม้ กรอกน้ำใส่ขวด พับผ้า)
  • ADLs (กิจวัตรประจำวัน):
• ถอด–ใส่เสื้อผ้า ใช้ช้อน ติดกระดุม รูดซิป ผูกเชือกรองเท้า ล้างมือ
  • การรับรู้ประสาทสัมผัส:
• เล่นกระบะทราย แป้งโดว์ ระบายสีด้วยนิ้ว (finger painting) เป่าฟองสบู่
  • ส่งเสริมการเรียนรู้:
• นิทาน เกมจับคู่/จัดหมวดหมู่ ทำตามคำสั่ง 1–2 ขั้นตอน

หมายเหตุ: ตัวอย่างกิจกรรมนี้เป็นเพียงไอเดียเบื้องต้น นักกิจกรรมบำบัดจะปรับระดับยาก–ง่ายให้เหมาะกับเป้าหมายและความสามารถของเด็กแต่ละคน เพื่อผลลัพธ์ที่ต่อเนื่อง

5) แนะนำแผนให้ผู้ปกครองได้เพื่อทำการฝึกต่อเนื่องที่บ้าน (Home Program)
ตัวอย่างเทคนิค เช่น

• Task Analysis: แบ่งงานเป็นขั้น ทำทีละขั้น ลดการช่วยเหลือทีละน้อย ชมทันทีเมื่อทำได้
• Visual Supports: ใช้ภาพ/ไอคอนกำกับขั้นตอน เวลา และวิธีทำ
• อุปกรณ์ช่วยจับถนัด: ช้อนด้ามหนา แก้วหัดดื่มสองหู ฯลฯ
• กำหนดเวลาฝึก: สั้นแต่สม่ำเสมอ วันละ 10–15 นาที

6) ติดตามเพื่อประเมินผล ปรับปรุงแผน
ทบทวนความก้าวหน้าเป็นระยะ อัปเดตรายงานให้ครอบครัว/โรงเรียน และปรับกิจกรรมให้สอดคล้องกับวัยและทักษะที่เพิ่มขึ้น

กิจกรรมบำบัดสำหรับเด็กดาวน์ซินโดรม สิ่งสำคัญที่สุดคือการทำงานร่วมกันของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง  เพื่อวางแผนการบำบัดที่เหมาะสมกับความต้องการเฉพาะบุคคลของเด็กแต่ละคน เพื่อให้เด็กเพิ่มความสามารถในการช่วยเหลือตนเองและสามารถดำเนินชีวิตประจำวันได้

ศูนย์ส่งเสริมศักยภาพด้านพัฒนาการและการเรียนรู้ ที่โรงพยาบาลเด็กสมิติเวช อินเตอร์เนชั่นแนล มีทีมผู้เชี่ยวชาญครบวงจร ได้แก่ กุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการและพฤติกรรมเด็ก จิตแพทย์สำหรับเด็กและวัยรุ่น พยาบาลจิตเวชศาสตร์ นักบำบัดการพูดและภาษา นักจิตวิทยาพัฒนาการ และนักจิตวิทยาคลินิก

ทีมของเราให้บริการดูแลแบบองค์รวมสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษ อาทิ เด็กในกลุ่มออทิสติกสเปกตรัม เด็กที่มีภาวะพัฒนาการช้า ภาวะทางพันธุกรรมต่างๆ เช่น กลุ่มอาการดาวน์ รวมถึงเด็กที่ประสบปัญหาทางอารมณ์และความยากลำบากในการเรียนรู้

เรามุ่งหวังให้เด็กทุกคนพัฒนาไปข้างหน้าอย่างต่อเนื่อง เติบโตอย่างสมดุลทั้งทางร่างกายและจิตใจ ให้สอดคล้องกับช่วงวัยของแต่ละบุคคล