สูงวัยปลอดภัย อุ่นใจทุกเทศกาล

การดูแลสุขภาพผู้สูงอายุเปรียบเสมือนการดูแล  เครื่องจักรที่มีกลไกซับซ้อนและผ่านการใช้งานมานาน การหาหมอเฉพาะทางด้านผู้สูงอายุ (Geriatrician) จึงมีความสำคัญ 

1. การดูแลแบบองค์รวม (Holistic Care)
   หมอผู้สูงอายุเน้น ดูแล 'คน' ไม่ใช่อวัยวะ  เชี่ยวชาญในการจัดการปัญหาที่ซับซ้อนจากหลายปัจจัยรวมกัน เพื่อให้ผู้สูงอายุ ช่วยเหลือตัวเองได้นานที่สุด มุ่งสร้าง Healthspan ที่ยาวนาน และคงไว้ซึ่งคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดตามเป้าหมายของตัวผู้ป่วยและครอบครัวอย่างยั่งยืน
2. ความเชี่ยวชาญเรื่อง "กลุ่มอาการผู้สูงอายุ" (Geriatric Syndromes)
   กลุ่มอาการผู้สูงอายุไม่ได้เกิดจากโรคเดียว แต่เป็นความผิดปกติที่เกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน ทั้งความเสื่อมตามวัย โรคประจำตัว และปัจจัยภายนอกที่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต หมอผู้สูงอายุจึงมีความเชี่ยวชาญในการจัดการปัญหาที่ซับซ้อนเหล่านี้ เพื่อคืนคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดให้กับคนไข้  มากกว่าแค่การรักษาอวัยวะที่ป่วย

5 อาการที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ

1. การเคลื่อนไหวลำบาก การเดินไม่มั่นคง ส่งผลให้เกิดการหกล้ม หรือ นำไปสู่ภาวะติดเตียง  ไม่ใช่แค่เดินช้าลง แต่รวมถึงการขยับตัวลำบาก อ่อนแรง     ซึ่งอาจจะมาจากสายตาพร่ามัว กล้ามเนื้ออ่อนแรง ยาที่กิน หรือสิ่งแวดล้อมในบ้าน
2. ปัญหาการกิน กลืนลำบาก ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะขาดสารอาหาร  สำลัก ปอดอักเสบติดเชื้อ 
3. การกลั้นขับถ่ายไม่ได้ การปัสสาวะหรืออุจจาระเล็ด ซึ่งส่งผลต่อสุขภาพจิต ทำให้ผู้สูงอายุไม่กล้าออกจากบ้านและแยกตัวจากสังคม
4. ความผิดปกติทางสมอง  ความจำ   ครอบคลุมทั้ง ภาวะสมองเสื่อม (Dementia) และ ภาวะสับสนเฉียบพลัน (Delirium)
5. อาการผลข้างเคียงจากยา เนื่องจากการใช้ยาหลายชนิด (Polypharmacy)   การได้รับยาซ้ำซ้อน หรือผลกระทบจากการนอนโรงพยาบาลนานเกินไป

ทำไมการดูแล Geriatric Syndrome  จึงสำคัญ 

• รักษายากและซับซ้อน (Multifactorial): ปัญหาไม่ได้เกิดจากโรคเดียว แต่ต้องแก้ที่ต้นเหตุหลายอย่างพร้อมกัน เช่น การล้มอาจเกิดจากฤทธิ์ยาความดัน ร่วมกับข้อเข่าเสื่อม และสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย การรักษาจึงต้องอาศัยความเชี่ยวชาญในการประสานการรักษาทุกด้านไปพร้อมกัน 
• อาการไม่ตรงไปตรงมา (Atypical Presentation) : ผู้สูงอายุมักไม่แสดงอาการตามตำรา เช่น การติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ แต่อาจแสดงออกด้วยอาการสับสนเฉียบพลัน (Delirium) แทนการปวดแสบเวลาปัสสาวะ หากไม่เข้าใจกลุ่มอาการ เหล่านี้ อาจทำให้วินิจฉัยผิดพลาดหรือล่าช้าได้
• เป็นจุดเริ่มต้นของภาวะพึ่งพิง (The Domino Effect) : หากปล่อยไว้เพียงอาการเดียว จะนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนต่อเนื่องกันเป็นทอดๆ เช่น ล้ม  ติดเตียง ปอดติดเชื้อ จนสูญเสียความสามารถในการใช้ชีวิตและนำไปสู่การเสียชีวิตในที่สุด 

การประเมินศักยภาพรอบด้าน (Comprehensive Geriatric Assessment)
หมอจะประเมินองค์รวมอย่างละเอียดเพื่อให้เห็นภาพคนไข้ทั้งคน ผ่าน 4 มิติสำคัญ:

• ด้านร่างกาย (Physical): ตรวจเช็กการเคลื่อนไหวว่าเดินมั่นคงไหม เสี่ยงล้มหรือเปล่า รวมถึงประเมินโภชนาการว่าสารอาหารครบไหม หรือมีปัญหาการเคี้ยวกลืนที่ซ่อนอยู่หรือไม่
• ด้านสภาพจิตใจและสมอง (Mental): คัดกรองภาวะสมองเสื่อม ภาวะสับสน หรือความกังวลและซึมเศร้า ซึ่งมักส่งผลกระทบโดยตรงต่อความร่วมมือในการรักษา
• ด้านการทำหน้าที่ (Function): ประเมินความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวัน ว่ายังสามารถช่วยเหลือตัวเองในเรื่องพื้นฐานได้มากน้อยเพียงใด
• ด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม (Social & Environment): ดูไปถึงสภาพแวดล้อมที่บ้านว่าปลอดภัยแค่ไหน รวมถึงประเมินศักยภาพของผู้ดูแล เพื่อวางแผนการดูแลให้ยั่งยืนและปลอดภัยที่สุดเมื่อกลับบ้าน

การใช้เครื่องมือ CGA นี้เองที่ทำให้หมอผู้สูงอายุสามารถระบุปัจจัยทับซ้อนที่มาจากหลายสาเหตุ และวางแผนการรักษาที่ตอบโจทย์ชีวิตของคนไข้และครอบครัวได้อย่างแม่นยำ
พญ. สวนา ศรีรัตนวงศ์