โรคลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบ (Aortic Stenosis) พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยส่วนใหญ่เกิดจากการเสื่อมของลิ้นหัวใจเอออร์ติกตามวัย ทำให้ช่องเปิดของลิ้นหัวใจแคบลง หรือในบางกรณีลิ้นหัวใจไม่สามารถเปิดและปิดได้ตามปกติ ส่งผลให้การไหลเวียนของเลือดจากหัวใจไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้ลดลง หัวใจจึงต้องทำงานหนักกว่าปกติ และอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจล้มเหลวได้
โรคนี้พบได้มากกว่าที่หลายคนคิด โดยมีการประมาณว่า ผู้ใหญ่ที่มีอายุมากกว่า 75 ปี ประมาณ 1 ใน 8 คน มีภาวะลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบ ในกรณีส่วนใหญ่ โรคเกิดจากการสะสมของแคลเซียมบนลิ้นหัวใจอย่างค่อยเป็นค่อยไปตามกาลเวลา อย่างไรก็ตาม โรคนี้ยังสามารถเกิดขึ้นในผู้ที่มีลิ้นหัวใจเอออร์ติกสองแฉกแต่กำเนิด (Bicuspid Aortic Valve) ซึ่งมีแฉกลิ้นหัวใจ 2 แทนที่จะเป็น 3 แฉกตามปกติ หรือเกิดจากโรคหัวใจรูมาติกภายหลังการเป็นไข้รูมาติกได้เช่นกัน นอกจากนี้ ปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ระดับคอเลสเตอรอลในเลือดสูง และการสูบบุหรี่ อาจมีส่วนเพิ่มความเสี่ยงหรือเร่งการเสื่อมของลิ้นหัวใจเอออร์ติกได้
อาการ 3 อย่างนี้อาจเป็นตัวที่บ่งชี้ว่าต้องรีบรักษา มิเช่นนั้นอาการอาจจะแย่ลง
เมื่อโรคลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบ (Aortic Stenosis) เริ่มแสดงอาการอย่างชัดเจน โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภาวะลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบรุนแรงร่วมกับมีอาการ (Severe Symptomatic Aortic Stenosis) ความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงและการเสียชีวิตจะเพิ่มขึ้น หากไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม ข้อมูลจากการศึกษาในอดีตพบว่า ผู้ป่วยกลุ่มนี้มีพยากรณ์โรคที่ไม่ดี โดยมีอัตราการเสียชีวิตประมาณ 50% ภายใน 2 ปี และ 80% ภายใน 5 ปี หลังเริ่มมีอาการ
ดังนั้น หากมีอาการที่อาจสัมพันธ์กับโรคลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบ เช่น เหนื่อยง่าย หายใจลำบาก เจ็บแน่นหน้าอก เวียนศีรษะ หรือเป็นลม โดยเฉพาะขณะออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมต่าง ๆ ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการตรวจประเมินโดยเร็ว ไม่ควรรอให้อาการดีขึ้นเอง เนื่องจากอาการเหล่านี้อาจบ่งบอกถึงโรคที่มีความรุนแรง แพทย์จะประเมินความรุนแรงของโรคและพิจารณาแนวทางการรักษาที่เหมาะสม รวมถึงความจำเป็นในการเปลี่ยนลิ้นหัวใจ
การรักษาภาวะลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบสามารถทำได้ด้วยวิธีหลัก 2 วิธี ได้แก่ การเปลี่ยนลิ้นหัวใจผ่านสายสวน (Transcatheter Aortic Valve Implantation: TAVI) และการผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจเอออร์ติก (Surgical Aortic Valve Replacement: SAVR) โดยทั้งสองวิธีมีความแตกต่างกันในด้านขั้นตอนการรักษา ความเสี่ยง และระยะเวลาพักฟื้น
| หัวข้อเปรียบเทียบ | TAVI | การผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจเอออร์ติกแบบเปิด (SAVR) |
| แผลหรือทางเข้าร่างกาย | เจาะผ่านรูขนาดเล็ก เพื่อเข้าทำการรักษาทางหลอดเลือดบริเวณขาหนีบ | เปิดแผลบริเวณหน้าอกเพื่อเข้าถึงหัวใจ |
| การทำงานของหัวใจระหว่างการรักษา | หัวใจยังคงเต้น และทำงานตามปกติตลอดกระบวนการ | หัวใจจะหยุดทำงานชั่วคราว และใช้เครื่องหัวใจและปอดเทียม (Heart-Lung Bypass Machine) ช่วยทำหน้าที่แทนหัวใจและปอดระหว่างการผ่าตัด |
| การระงับความรู้สึก | อาจใช้การดมยาสลบ หรือในหลายกรณีสามารถใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับการให้ยาระงับความรู้สึกในระดับอ่อน (Light Sedation) | จำเป็นต้องใช้การดมยาสลบ |
| ระยะเวลาทำหัตถการ/ผ่าตัด | ประมาณ 1–2 ชั่วโมง | หลายชั่วโมง |
| ระยะเวลาพักรักษาตัวในโรงพยาบาล | โดยทั่วไปประมาณ 3–5 วัน | โดยทั่วไปประมาณ 5–7 วัน หรือมากกว่า ขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายและการฟื้นตัวของผู้ป่วย |
| ระยะเวลาพักฟื้น | โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณไม่กี่สัปดาห์ | ตั้งแต่หลายสัปดาห์จนถึงหลายเดือน |
| เหมาะสำหรับผู้ป่วยกลุ่มใด | ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีความเสี่ยงจากการผ่าตัดสูง | ผู้ป่วยอายุน้อยกว่าและมีความเสี่ยงจากการผ่าตัดต่ำ ซึ่งสามารถรับการผ่าตัดเปิดหัวใจได้ |
หมายเหตุ: การเลือกวิธีรักษาระหว่าง TAVI และ SAVR ควรพิจารณาเป็นรายบุคคล โดยแพทย์จะประเมินปัจจัยต่าง ๆ เช่น อายุ สุขภาพโดยรวม ความรุนแรงและลักษณะของโรคลิ้นหัวใจ ความเสี่ยงจากการผ่าตัด รวมถึงปัจจัยทางกายวิภาคของหัวใจและหลอดเลือด เพื่อร่วมกันวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
ลิ้นหัวใจเทียมที่ใช้ในการทำ TAVI (Transcatheter Aortic Valve Implantation) เป็นลิ้นหัวใจเทียมชนิดชีวภาพ (Biological Valve) ที่ผลิตจากเนื้อเยื่อของสัตว์ โดยส่วนใหญ่ทำจากเนื้อเยื่อของ วัว หรือ สุกร ลิ้นหัวใจจะถูกพับหรือย่อขนาดและติดตั้งไว้ที่ปลายสายสวน และติดตั้งอยู่บนโครงสร้างที่สามารถขยายตัวได้และมีความยืดหยุ่น เพื่อให้สามารถนำส่งผ่านหลอดเลือดไปยังหัวใจได้
โดยทั่วไป แพทย์จะสอดสายสวนผ่านการเจาะรูขนาดเล็กเข้าสู่ หลอดเลือดแดงบริเวณขาหนีบ (Femoral Artery) ซึ่งเป็นวิธีที่ใช้เป็นมาตรฐานและพบได้บ่อยที่สุด หากหลอดเลือดแดงบริเวณขาหนีบมีขนาดเล็ก มีหินปูนเกาะเป็นจำนวนมาก หรือมีลักษณะที่ไม่เหมาะสมต่อการทำหัตถการ แพทย์อาจพิจารณา ทางเข้าหลอดเลือดทางเลือก (Alternative Access) เช่น หลอดเลือดบริเวณทรวงอกหรือบริเวณใกล้กระดูกไหปลาร้า ซึ่งเป็นเทคนิคขั้นสูงที่สามารถดำเนินการได้ในศูนย์หัวใจที่มีความพร้อมด้านบุคลากร เทคโนโลยี และทีมแพทย์เฉพาะทางเท่านั้น
แพทย์จะนำสายสวนเข้าสู่หัวใจอย่างระมัดระวัง ร่วมกับการใช้ ภาพเอกซเรย์แบบ Real-time (Fluoroscopy) เป็นหลักในการติดตามตำแหน่งของสายสวนและลิ้นหัวใจ ขณะเดียวกันอาจใช้เทคนิคการตรวจอื่น ๆ เช่น การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ (Echocardiography) ร่วมด้วยตามความเหมาะสม เพื่อช่วยให้สามารถวางตำแหน่งลิ้นหัวใจได้อย่างแม่นยำ การทำ TAVI ดำเนินการในห้องผ่าตัดชนิดไฮบริด (Hybrid Operating Room) ซึ่งผสานเทคโนโลยีด้านการถ่ายภาพทางการแพทย์ขั้นสูงเข้ากับสภาพแวดล้อมและอุปกรณ์ที่ได้มาตรฐานระดับห้องผ่าตัด เพื่อให้ทีมแพทย์สามารถทำหัตถการได้อย่างแม่นยำ และพร้อมรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉินที่อาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดอย่างทันท่วงที
เมื่อสายสวนเดินทางไปถึงบริเวณลิ้นหัวใจที่ตีบ แพทย์จะวางลิ้นหัวใจเทียมให้อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมภายในลิ้นหัวใจเดิม จากนั้นจึงขยายโครงสร้างของลิ้นหัวใจเทียมให้กางออกและยึดอยู่กับตำแหน่งเดิม ลิ้นหัวใจเทียมจะดันแผ่นลิ้นหัวใจเดิมที่ตีบออกไปด้านข้าง และเริ่มทำหน้าที่ทดแทนลิ้นหัวใจเดิมในการควบคุมการไหลเวียนของเลือดออกจากหัวใจได้ทันที
วิธีนี้แตกต่างจากการผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจแบบเปิด เพราะ TAVI ไม่จำเป็นต้องหยุดการทำงานของหัวใจระหว่างทำหัตถการ หัวใจจึงยังคงเต้นและทำงานอยู่ตลอดกระบวนการ
การระงับความรู้สึกระหว่างการทำ TAVI อาจแตกต่างกันไปตามสุขภาพของผู้ป่วย ลักษณะทางกายวิภาค และความเหมาะสมของแต่ละราย โดยอาจใช้ การดมยาสลบ (General Anesthesia) หรือ การให้ยาระงับความรู้สึกโดยผู้ป่วยยังคงรู้สึกตัว (Conscious Sedation) ร่วมกับการฉีดยาชาเฉพาะที่ (Local Anesthesia) ช่วยลดความจำเป็นในการใช้เครื่องช่วยหายใจ และเอื้อต่อการลุกเคลื่อนไหวได้เร็วขึ้น รวมถึงอาจช่วยส่งเสริมการฟื้นตัวหลังทำหัตถการ
การเปลี่ยนลิ้นหัวใจเอออร์ติกผ่านสายสวน (TAVI) อาจเป็นทางเลือกในการรักษาสำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบรุนแรงร่วมกับมีอาการ โดยพิจารณาจากสุขภาพโดยรวม อายุ อายุขัยที่คาดการณ์ไว้ ลักษณะทางกายวิภาคของลิ้นหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงความเสี่ยงจากการผ่าตัด การตัดสินใจเลือกวิธีรักษาควรผ่านการประเมินอย่างรอบด้านโดยทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพด้านหัวใจ (Heart Team)
โดยทั่วไป โอกาสทำสำเร็จนั้นมีสูงมาก และ โอกาสการเสียชีวิตจากการทำ TAVI นั้นมีน้อยกว่า 5 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งถือว่าน้อยมาก ความเสี่ยงอื่นที่อาจจะเกิดขึ้น ได้แก่ จะมีภาวะเลือดออก และ ภาวะ Stroke ซึ่งโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 1-2 เปอร์เซ็นต์
ในบางกรณีจะมีความเสี่ยง 5-10 เปอร์เซ็นต์ จะต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Permanent Pacemaker) เนื่องจากกระแสไฟฟ้าหัวใจเดินช้าลงหลังเปลี่ยนลิ้นหัวใจ แต่ความเสี่ยงเรื่องอื่นๆ เช่น แผลติดเชื้อ จะมีโอกาสเกิดน้อยมาก เพราะคนไข้สามารถเคลื่อนไหวได้เร็วหลังทำ เนื่องจากใช้เวลาพักฟื้นน้อย
หลังการทำ TAVI (Transcatheter Aortic Valve Implantation) ผู้ป่วยจะได้รับการติดตามดูแลอย่างใกล้ชิดใน หอผู้ป่วยวิกฤต (ICU) เพื่อเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น โดยเฉพาะในช่วง 24 ชั่วโมงแรกหลังทำหัตถการ เมื่ออาการและสัญญาณชีพของผู้ป่วยคงที่ ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถ ลุกนั่งและเริ่มเดินได้ภายในวันแรก ทั้งนี้ ระยะเวลาพักรักษาตัวในโรงพยาบาลอาจแตกต่างกันไปตามสภาพร่างกายของผู้ป่วยและแนวทางการดูแลของแต่ละโรงพยาบาล ในกรณีที่การทำ TAVI เป็นไปโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถ กลับบ้านได้ภายในประมาณ 3–5 วันหลังทำหัตถการ โดยแพทย์จะประเมินความพร้อมเป็นรายบุคคลก่อนอนุญาตให้กลับบ้าน
สำหรับผู้ป่วยที่เดินทางมารับการรักษาจากต่างประเทศ ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลเกี่ยวกับช่วงเวลาที่เหมาะสมในการเดินทางกลับ โดยแพทย์จะพิจารณาจากสภาพร่างกาย การฟื้นตัวหลังทำหัตถการ และความจำเป็นในการติดตามผลการรักษาเป็นรายบุคคล หากการทำ TAVI เป็นไปดีโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยบางรายอาจสามารถ เดินทางโดยเที่ยวบินระยะสั้นได้หลังประมาณ 1–2 สัปดาห์ ขณะที่การเดินทางระหว่างประเทศในระยะทางไกลอาจจำเป็นต้องรอนานขึ้น โดยทั่วไปอาจอยู่ที่ประมาณ 2–4 สัปดาห์ หรือในบางกรณีอาจนานถึง 6 สัปดาห์ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับการฟื้นตัวของผู้ป่วยและแผนการติดตามผลหลังการรักษา แพทย์โรคหัวใจจะเป็นผู้ประเมินและให้คำแนะนำว่า เมื่อใดจึงเหมาะสมที่จะเดินทาง และจำเป็นต้องมีข้อควรระวังเพิ่มเติมหรือไม่ เพื่อให้การเดินทางหลังการรักษาเป็นไปอย่างเหมาะสมกับสุขภาพของผู้ป่วยแต่ละราย
หลังการทำ TAVI การดูแลตนเองอย่างเหมาะสมและการติดตามการรักษาตามคำแนะนำของแพทย์ มีส่วนสำคัญในการดูแลสุขภาพหัวใจและติดตามการทำงานของลิ้นหัวใจเทียมในระยะยาว
การติดตามผลการรักษา โดยทั่วไป ผู้ป่วยจะได้รับการนัดหมายเพื่อติดตามการทำงานของลิ้นหัวใจเทียมด้วย การตรวจ Echocardiogram ประมาณ 30 วันหลังทำ TAVI จากนั้นติดตามอีกครั้งที่ประมาณ 6 เดือน และ ตรวจติดตามเป็นประจำทุกปี หลังจากนั้น ทั้งนี้ แพทย์อาจปรับระยะเวลาการติดตามให้เหมาะสมกับสภาพร่างกาย การทำงานของลิ้นหัวใจ และปัจจัยด้านสุขภาพของผู้ป่วยแต่ละราย
ลิ้นหัวใจ TAVI นั้นสามารถใช้ได้ยาวนานถึง 10 ปี
การทำ TAVI นั้น ไม่ได้เจ็บ และ ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด หากเริ่มมีอาการ ควรรีบเข้ารับการปรึกษาจากแพทย์ เพื่อเข้ารับการรักษาอย่างถูกต้อง เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของผู้ป่วย และทำให้ผู้ป่วยมีอายุยืนนานยิ่งขึ้น
เทคโนโลยีลิ้นหัวใจ TAVI และทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ศูนย์หัวใจมีเทคโนโลยีลิ้นหัวใจสำหรับการทำ TAVI จากผู้ผลิตชั้นนำหลายราย ได้แก่ Edwards Lifesciences, Medtronic และ Abbott ช่วยให้ทีมแพทย์สามารถพิจารณาเลือกใช้ลิ้นหัวใจที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย โดยคำนึงถึงลักษณะทางกายวิภาคของหัวใจและหลอดเลือด สภาพร่างกาย และความต้องการในการรักษาเป็นรายบุคคล
โรงพยาบาลสมิติเวช สุขุมวิท ร่วมกับ Edwards Lifesciences ในการให้บริการลิ้นหัวใจเทียมผ่านสายสวน SAPIEN 3 Ultra ซึ่งเป็นเทคโนโลยีลิ้นหัวใจ TAVI ที่ได้รับการใช้งานในระดับนานาชาติ ช่วยให้ผู้ป่วยในกรุงเทพฯ สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีลิ้นหัวใจที่ทันสมัย ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพด้านหัวใจที่มีประสบการณ์
การทำ TAVI ที่โรงพยาบาลสมิติเวช ดำเนินการโดย แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านหัตถการหัวใจและหลอดเลือด (Cardiac Interventionalist) ซึ่งมีประสบการณ์ในการทำ TAVI มากกว่า 600 ราย โดยทำงานร่วมกับทีมแพทย์และบุคลากรผู้เชี่ยวชาญในสาขาที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ อายุรแพทย์โรคหัวใจ ศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอก วิสัญญีแพทย์ด้านหัวใจ ผู้เชี่ยวชาญด้านการตรวจวินิจฉัยด้วยภาพ และบุคลากรในทีมดูแลผู้ป่วยด้านหัวใจ
การทำงานร่วมกันของทีมสหสาขาวิชาชีพช่วยสนับสนุนการ ประเมินและคัดเลือกผู้ป่วยอย่างเหมาะสม การวางแผนการรักษาเฉพาะบุคคล และการดูแลอย่างต่อเนื่องตลอดเส้นทางการรักษา TAVI ตั้งแต่การประเมินก่อนทำหัตถการ การทำ TAVI การฟื้นตัวหลังการรักษา ไปจนถึงการติดตามผลในระยะยาว