ฟันแท้ขึ้นซ้อนฟันน้ำนม ต้องถอนฟันน้ำนมหรือไม่

• ฟันแท้ขึ้นซ้อนฟันน้ำนม เป็นภาวะที่พบได้ในช่วงเปลี่ยนชุดฟัน ในช่วงอายุ 6–12 ปี ตำแหน่งที่พบได้บ่อยที่สุดคือ ฟันซี่หน้าล่าง
• สาเหตุหลัก มักเกิดจากตำแหน่งของหน่อฟันแท้ที่ไม่ตรงกับฟันน้ำนม ทำให้รากฟันน้ำนมละลายไม่สมบูรณ์ ส่งผลให้ฟันน้ำนมไม่หลุดตามปกติ และเกิดฟันแท้ขึ้นซ้อน
• ฟันหน้าบน หากฟันแท้ขึ้นซ้อนด้านใน แม้เพียงปลายฟันโผล่พ้นเหงือก แต่ฟันน้ำนมไม่หลุด ควรรีบพบทันตแพทย์ เพื่อถอนฟันน้ำนมโดยเร็ว
• ฟันหน้าล่าง หากฟันแท้ขึ้นซ้อนด้านใน ฟันน้ำนมไม่หลุด สามารถรอได้ จนฟันแท้ขึ้นสูงประมาณครึ่งซี่ของฟันน้ำนมซี่เดิมหากฟันน้ำนมยังไม่หลุด ควรพบทันตแพทย์ เพื่อถอนฟันน้ำนม

ฟันแท้ขึ้นซ้อนฟันน้ำนม เป็นภาวะที่ฟันแท้เริ่มขึ้นในช่องปากในขณะที่ฟันน้ำนมซี่เดิมยังไม่หลุดออกตามกระบวนการปกติ  มักพบในช่วงการเปลี่ยนชุดฟันจากฟันน้ำนมเป็นฟันแท้ ในช่วงอายุประมาณ 6–12 ปี โดยตำแหน่งที่พบได้บ่อยที่สุดคือ ฟันซี่หน้าล่าง และมักเจอในเด็กอายุ 6-8 ปี

ตามปกติ ฟันน้ำนมมีจำนวนทั้งหมด 20 ซี่ จะถูกแทนที่ด้วยฟันแท้ทั้งหมดในช่วงอายุ 6-12 ปี  เมื่อถึงอายุที่ฟันแท้ซี่นั้นๆจะขึ้น ฟันแท้จะเลื่อนตัวเองขึ้นมา ขณะเดียวกันรากของฟันน้ำนมซี่เดิมจะค่อยๆ ละลายสั้นลง ส่งผลให้ฟันน้ำนมโยก และหลุดออกเองในที่สุด ฟันน้ำนมที่หลุดเองตามธรรมชาติจึงมักปรากฏเฉพาะส่วนของตัวฟัน โดยไม่พบรากฟันหลงเหลืออยู่ 

ภาวะฟันแท้ขึ้นซ้อนฟันน้ำนมมักเกิดจากตำแหน่งของหน่อฟันแท้ ไม่อยู่ในแนวเดียวกับฟันน้ำนม ที่พบได้บ่อยคือ อยู่ค่อนไปด้านหลัง เมื่อฟันแท้เคลื่อนตัวขึ้นมาไม่ตรงกับรากฟันน้ำนม ทำให้รากฟันน้ำนมไม่ละลาย หรือละลายไม่หมด ส่งผลให้ฟันน้ำนมแม้จะมีการโยก แต่ไม่หลุดออกตามปกติ และเกิดลักษณะฟันแท้ขึ้นซ้อนอยู่ด้านหลังฟันน้ำนม

ภาวะฟันแท้ขึ้นซ้อนฟันน้ำนม แม้จะพบได้บ่อยในช่วงการเปลี่ยนชุดฟัน และบางรายสามารถปรับตัวได้เองตามธรรมชาติ แต่ในหลายกรณีอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพช่องปากและพัฒนาการของการเรียงตัวของฟันในระยะยาว ดังนี้

1. การเรียงตัวของฟันผิดปกติ
   ฟันแท้ที่ขึ้นซ้อนอาจไม่สามารถเคลื่อนตัวเข้าสู่ตำแหน่งที่เหมาะสมได้ เพิ่มปัญหาฟันซ้อนเกในอนาคต ซึ่งอาจจำเป็นต้องได้รับการจัดฟันเพื่อแก้ไข
2. เพิ่มความเสี่ยงต่อฟันผุและโรคเหงือก
   ตำแหน่งฟันที่ซ้อนกันทำให้การทำความสะอาดช่องปากทำได้ยาก คราบจุลินทรีย์และเศษอาหารสะสมได้ง่าย จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดฟันผุ เหงือกอักเสบ และกลิ่นปาก
3. การสบฟันและการบดเคี้ยวผิดปกติ
   ฟันที่ขึ้นผิดตำแหน่งอาจรบกวนการสบฟัน ส่งผลต่อประสิทธิภาพการบดเคี้ยวอาหาร และอาจมีผลต่อการเจริญเติบโตของขากรรไกรในเด็กบางราย
4. ผลกระทบด้านความสวยงามและความมั่นใจ
   โดยเฉพาะฟันหน้าล่างหรือฟันหน้าบนที่มองเห็นได้ชัด ฟันแท้ที่ขึ้นซ้อนอาจส่งผลต่อบุคลิกภาพ รอยยิ้ม และความมั่นใจของเด็กในช่วงวัยเรียน
5. อาจต้องได้รับการรักษาทางทันตกรรมเพิ่มเติม
   หากฟันน้ำนมไม่หลุดตามธรรมชาติ ทันตแพทย์อาจพิจารณาถอนฟันน้ำนมเพื่อเปิดทางให้ฟันแท้เคลื่อนเข้าสู่ตำแหน่งที่เหมาะสม และในบางกรณีอาจต้องติดตามร่วมกับทันตแพทย์จัดฟันอย่างใกล้ชิด

• กรณีฟันแท้ “ซี่หน้าล่าง” ขึ้นซ้อนด้านหลัง (แบบในรูปที่ 1 ) หากเป็นฟันแท้ที่เพิ่งขึ้น โดยทั่วไปยังไม่จำเป็นต้องกังวล รอให้ฟันแท้ขึ้นมาสูงมากขึ้น ซึ่งปกติจะดันให้ฟันน้ำนมหลุดเองได้     แต่หากฟันแท้ขึ้นสูงประมาณครึ่งหนึ่งของความสูงฟันน้ำนมซี่ที่จะถูกแทนที่แล้ว แต่ฟันน้ำนมยังไม่หลุด ควรพาเด็กพบทันตแพทย์ เพื่อประเมินและพิจารณาการถอนฟันน้ำนม
• กรณีฟันแท้ “ซี่หน้าบน” ขึ้นซ้อนด้านหลัง (แบบในรูปที่ 2) ในกรณีนี้ไม่ควรรอให้ฟันน้ำนมหลุดเอง หากพบว่าฟันแท้ขึ้นซ้อน แม้เพียงปลายฟันโผล่พ้นเหงือก (รูปที่ 2 ลูกศรสีขาว) และฟันน้ำนมไม่มีแนวโน้มจะหลุดเองได้ ควรรีบพาเด็กพบทันตแพทย์เพื่อถอนฟันน้ำนมโดยเร็ว หากปล่อยให้ฟันแท้ยาวลงมาอยู่ด้านหลังของฟันหน้าล่าง อาจทำให้ฟันแท้ถูกขวางไม่สามารถเคลื่อนเข้าสู่ตำแหน่งปกติได้  (รูปที่ 2 ลูกศรสีแดง) ส่งผลให้เกิดภาวะฟันสบคร่อม ซึ่งต้องแก้ไขโดยการจัดฟัน

รูปที่ 1 ฟันแท้”ซี่หน้าล่าง”ขึ้นซ้อนด้านหลัง		รูปที่ 2 ฟันแท้”ซี่หน้าบน”ขึ้นซ้อนด้านหลัง

ภายหลังจากฟันน้ำนมหลุดออก ฟันแท้ก็จะเคลื่อนเข้าสู่ตำแหน่งที่ถูกต้องได้เองตามธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม ในเด็กบางรายอาจพบว่าขนาดของขากรรไกรเล็ก แต่ฟันมีขนาดซี่ใหญ่ ส่งผลให้ฟันแท้แม้จะขึ้นมาในช่องปากแล้ว อาจมีลักษณะเอียงหรือซ้อนเก  แต่เด็กยังมีการเจริญเติบโตอยู่ ขากรรไกรจะค่อย ๆ ขยายตัวตามวัย ช่วยเพิ่มพื้นที่ในช่องปาก ทำให้ฟันแท้บางซี่สามารถปรับตำแหน่งและเรียงตัวดีขึ้นได้เองโดยไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษาเพิ่มเติมในทันที

อย่างไรก็ตาม การเรียงตัวของฟันในระยะยาวไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเจริญเติบโตของขากรรไกรเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นกับปัจจัยหลายประการ ได้แก่ ขนาดและรูปร่างของฟัน ขนาดและลักษณะของขากรรไกร รวมถึงปัจจัยทางพันธุกรรม ในกรณีที่ขนาดขากรรไกรมีขนาดเล็กอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับขนาดของฟัน อาจทำให้เกิดภาวะฟันเบียดซ้อนเก ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการประเมินและวางแผนการรักษาโดยทันตแพทย์จัดฟันต่อไป

• ฟันน้ำนมนั้นมีการโยกแล้วหรือยัง โยกแค่ไหน สามารถหลุดเองได้หรือไม่ 
• ฟันแท้นั้น เป็นซี่ล่างหรือซี่บน ตำแหน่งที่ฟันขึ้นซ้อน มีโอกาสเกิดภาวะฟันสบคร่อมหรือบิดเกไปจากตำแหน่งปกติมากเกินไปหรือไม่ หากฟันน้ำนมไม่สามารถหลุดได้เอง และมีความเสี่ยงที่ฟันแท้จะขึ้นผิดตำแหน่ง ควรรีบปรึกษาทันตแพทย์เด็กโดยเร็ว เพื่อรับการถอนฟันน้ำนมและแก้ไขต่อไป

ทีมกุมารทันตแพทย์ที่ คลินิกทันตกรรมเด็ก ที่โรงพยาบาลเด็กสมิติเวช อินเตอร์เนชั่นแนล พร้อมให้การดูแลสุขภาพช่องปากในช่วงวัยที่มีการเปลี่ยนแปลงชุดฟัน โดยเน้นการประเมินพัฒนาการขากรรไกรและการขึ้นของฟันอย่างใกล้ชิด ในกรณีที่พบปัญหา ฟันแท้ขึ้นซ้อนฟันน้ำนม ทันตแพทย์จะดำเนินการวางแผนการรักษาที่เหมาะสม ทั้งการถอนฟันน้ำนมที่ขัดขวางการขึ้นของฟันแท้ และการรักษาพื้นที่เพื่อให้ฟันแท้เรียงตัวได้อย่างสมบูรณ์ ช่วยให้ลูกน้อยมีสุขภาพฟันที่ดีและเติบโตอย่างมั่นใจ