เมื่อไห...ปลาร้าหัก

• กระดูกไหปลาร้าหักส่วนใหญ่มักเกิดจากอุบัติเหตุหกล้มแล้วกระแทก โดยเป็นการล้มที่เอาด้านข้างลง อุบัติเหตุส่วนใหญ่มักมาจากการเล่นกีฬา หรือกีฬาที่ต้องใช้การกระโดด กีฬาผาดโผน เป็นต้น
• การรักษากระดูกไหปลาร้าหักขึ้นอยู่กับลักษณะอาการและข้อบ่งชี้ของแต่ละบุคคล อาจจะต้องผ่าตัด หรือไม่ต้องผ่าตัด หากจำเป็นต้องผ่าตัด ควรรีบตัดสินใจภายใน 2 สัปดาห์

“ไหปลาร้า” หลายคนคงเคยสงสัยว่าทำไมต้องเรียกว่าไหปลาร้า บ้างก็ว่าคนอีสานชอบแบกไหปลาร้าไว้บนบ่า บ้างก็ว่าคนโบราณบอกว่าตรงกระดูกไหปลาร้าจะมีรอยบุ๋มลงไปตรงระหว่างคอกับไหล่ ยิ่งคนผอมๆ จะยิ่งเห็นชัด รอยบุ๋มตรงนี้เหมือนฝาปิดไหปลาร้า ที่จะมีร่องไว้ใส่น้ำไล่แมลงวัน จึงเป็นที่มาของ “กระดูกไหปลาร้า” แต่ไม่ว่าจะอย่างไรถ้าไหปลาร้าของเราเกิดหักขึ้นมาจะเป็นอย่างไร แล้วอันตรายแค่ไหนเราไปหาคำตอบกันดีกว่าครับ

ทำไมไหจึง…หัก

การที่กระดูกไหปลาร้าหักส่วนใหญ่มักเกิดจากอุบัติเหตุหกล้มแล้วกระแทก โดยเป็นการล้มที่เอาด้านข้างลง อุบัติเหตุส่วนใหญ่มักมาจากการเล่นกีฬา โดยเฉพาะปั่นจักรยานจะพบได้บ่อย หรือกีฬาที่ต้องใช้การกระโดด กีฬาผาดโผน เป็นต้น

จะเกิดอะไรเมื่อไห(ปลาร้า)หัก

การแตกหักของกระดูไหปลาร้าเป็นไปได้หลายลักษณะ บางครั้งอาจหักทั้งชิ้น ซึ่งมักจะมีการเคลื่อนของกระดูกร่วมด้วย แต่บางครั้งไหปลาร้าที่หักนั้นก็ยังมีบางส่วนติดกันอยู่ หรือบางครั้งอาจแตกแบบละเอียด ซึ่งจะทำให้มีอาการปวด บวม ผิดรูป คนไข้ไม่สามารถยกแขนได้ หรือขยับแขนได้ลำบาก เพราะปวดมาก
เพราะกระดูกไหปลาร้า ทำหน้าที่เป็นเหมือนสะพานแขวนที่เชื่อมกระดูกสะบัก หัวไหล่ แขน และกระดูกส่วนกลางของลำตัวกับแขนไว้ด้วยกัน กล้ามเนื้อบริเวณรอบหัวไหล่ จึงต้องมีความยาวที่พอเหมาะกับสรีระร่างกายของแต่ละคน จึงจะทำให้มีแรงในการทำงาน มีแรงในการเคลื่อนไหว เมื่อกระดูกไหปลาร้าหัก จะทำให้กระดูกหรือกล้ามเนื้อหดสั้นลง แรงกำลังลดลง ไหล่ลู่หรืองุ้ม ทำให้ไม่มีแรงในการยกหรือขยับแขน

ต้องทำอย่างไรเมื่อไห…หัก

การรักษากระดูกไหปลาร้าหักขึ้นอยู่กับลักษณะอาการและข้อบ่งชี้ของแต่ละบุคคล อาจจะต้องผ่าตัด หรือไม่ต้องผ่าตัด

กรณีไม่ต้องผ่าตัด

มักเป็นการหักในลักษณะที่เป็นรอยร้าว มีรอยเคลื่อนไม่มาก กระดูกมีโอกาสสมานตัวเองในที่เดิมได้ค่อนข้างมาก ในกรณีนี้สามารถรักษาได้โดยใส่ที่คล้องแขนไว้ประมาณ 2 สัปดาห์ และให้ทานยาแก้ปวด เมื่ออาการปวดเริ่มหาย ให้เริ่มฝึกขยับหัวไหล่ แต่ยังไม่ให้ออกแรงมาก เพราะกระดูกยังติดกันไม่ดี ประมาณ 3 เดือน เมื่อกระดูกเข้าที่ติดกันดีแล้ว จึงเริ่มให้ออกแรง ออกกำลังกาย แต่ข้อจำกัดของการรักษาโดยวิธีนี้คือ มีโอกาสที่กระดูกจะไม่ติด ประมาณ 5% หรือกระดูกอาจติดแต่ผิดรูป ทำให้เห็นเป็นรอยปูดนูนขึ้นมา มีผลต่อเรื่องของความสวยงาม บางกรณีกระดูกติดกันแต่ติดแล้วหดสั้นเข้ามามากกว่า 2 ซม. จะทำให้มีปัญหาเรื่องพลกำลังได้ แรง กำลังต่าง ๆ อาจไม่กลับมาเหมือนเดิม กรณีนี้การแก้ไขก็จะทำได้ยาก

กรณีที่ต้องผ่าตัด

ข้อบ่งชี้ในการรักษากระดูกไหปลาร้าหักโดยการผ่าตัด คือ กระดูกแตกหักทั้งชิ้น และมีการเคลื่อนมากกว่า 100% หรือหักแล้วหดสั้นเข้าหากันมากกว่า 2 cm. การผ่าตัดจะช่วยลดโอกาสที่กระดูกจะไม่ติด หรือติดแบบผิดรูปได้

วิธีการผ่าตัดในปัจจุบันเป็นการผ่าตัดแบบแผลเล็ก (MIPO) โดยการสอดเหล็กผ่านชั้นใต้ผิวหนังเข้าไปตามแนวกระดูก แล้วใช้เหล็กดามไว้ โดยไม่ต้องไปยุ่งกับกระดูกส่วนที่หักเลย ทำให้เกิดการบอบช้ำต่อเนื้อเยื่อและเส้นประสาทน้อยกว่าการผ่าตัดแบบเปิดมาก ผลการรักษาค่อนข้างดี พักฟื้นแค่คืนเดียว ประหยัดค่าใช้จ่ายในการนอนโรงพยาบาล

และการผ่าตัดจะสำคัญมากในกรณีที่กระดูกแตกละเอียด เพราะการใช้วิธีสอดเหล็กเข้าไปดามตามแนวกระดูก จะไม่ไปกระทบบริเวณที่กระดูกหักและบาดเจ็บอยู่เลย ทำให้ผลการรักษาเป็นไปได้ดี หลายคนอาจจะงง ว่ากระดูกแตกละเอียดแล้วไม่ต้องเข้าไปจัดไปขยับแล้วมันจะติดกันได้อย่างไร แต่ร่างกายของเรานั้นมหัศจรรย์มาก โดยปกติเมื่อกระดูกหักจะมีเลือดออกมาหุ้มบริเวณรอบๆ กระดูกที่แตกไว้ไม่ให้กระจัดกระจายไปไหน ไม่เหมือนแก้วที่แตกแล้วจะกระเด็นไปทั่วไม่สามารถประกอบร่าง เลือดที่ออกมาจะสร้างสารที่จะมาสมานตัวทำให้กระดูกติดกันได้ การที่เราไม่ไปยุ่งตรงจุดนั้นจึงทำให้ไม่มีการบอบช้ำเพิ่ม การผ่าตัดจึงได้ผลค่อนข้างดีมาก

หลังจากใส่เหล็กไว้นิ่งๆ ประมาณ 2 สัปดาห์ สามารถเริ่มขยับเคลื่อนไหวได้ ประมาณ 12 สัปดาห์หรือ 3 เดือน คุณหมอจะเริ่มให้ออกแรง ออกกำลังกาย เพราะกระดูกเริ่มติดกันเข้าที่ดีแล้ว ประมาณเดือนที่ 6 สามารถถอดเหล็กที่ดามออก และกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ

“หลายคนอาจกลัวการผ่าตัด พยายามหลีกเลี่ยงไม่ผ่าได้เป็นดี แต่ถ้ามีข้อบ่งชี้ก็ควรจะรีบรักษา เพราะการผ่าตัดจะช่วยแก้ปัญหาเรื่องกระดูกไม่ติด และกระดูกติดผิดรูปทำให้ไม่สวยงาม หากเกิดไหปลาร้าหัก แล้วจำเป็นต้องผ่าตัด ควรรีบตัดสินใจภายใน 2 สัปดาห์ เพราะเป็นช่วงเวลาที่กระดูกจะเริ่มติดกัน หากปล่อยทิ้งไว้นานกระดูกติดผิดรูปไปแล้ว ถึงแม้จะกลับมาให้ผ่าตัด การผ่าตัดแก้ไขนั้นจะยากขึ้น หรือในบางรายกระดูกหดไปแล้วการจะมาตัดต่อใหม่ก็ไม่ได้ดีเหมือนเดิม เพราะฉะนั้นรู้เร็ว ผ่าตัดเร็ว ได้ประโยชน์ดีกว่า ที่สำคัญการผ่าตัดในปัจจุบันเป็นแบบแผลเล็กเจ็บน้อย ฟื้นตัวเร็วด้วยครับ”